Vaagheid
Vaagheid? Wat is het? Ik ben dit begrip in mijn eigen leven vaak tegengekomen, maar heb er niet eerder zo bij stil gestaan. Het heeft denk ik primair met zien te maken. Je ziet iets, maar vagelijk. Niet scherp in ieder geval. Vage ideeën kan dat zijn wat nog niet goed is doordacht of uitgewerkt, maar misschien goed genoeg is om een start mee te maken?
...
Een, een filosoof over vaagheid (en vrijheid)
"De vrijheid van vaagheid.
Ambiguïteit en vaagheid zijn geen synoniemen. In ambiguïteit zijn er veel specifieke manifestaties van een algemeen concept, zoals veel voorbeelden van 'kat', waaronder mijn kat die mijn meubels kapotmaakt en tegen me praat, en het is niet duidelijk wat er aan de hand is. De context biedt duidelijkheid In vaagheid zijn er dubieuze grensgevallen. Leeuwen en tijgers zijn duidelijk geen katten, maar een lynx zou een twijfelgeval kunnen zijn.
Vaagheid kan vervelend zijn, maar het staat grensgevallen toe die enige afwijking van een norm toestaan, die gedeeltelijk voldoet, maar er in zekere mate van afwijkt. Ik heb dit eerder gebruikt, ik weet niet meer waar, in een bespreking van Michel Foucaults strijd voor authenticiteit onder de institutionele druk om zich te conformeren. Dit geldt bijvoorbeeld voor alle organisaties waar van iemand wordt verwacht dat hij zich conformeert aan de organisatorische 'focus' van een gedeeld doel, manieren van rapporteren en communiceren, conflictbemiddeling en operationele procedures. Vaagheid is nodig om erbij te horen. Afwijking kan enige authenticiteit mogelijk maken.
Dit sluit aan bij ‘parole’, besproken in eerdere items van deze blog, dat leeft in de flux van meer of minder afwijking van gevestigde ‘langue’, zoals dat wordt toegepast in een specifieke actiecontext, waar het bij het tegenkomen van andere dubbelzinnige concepten wordt ontdubbeld, specificeert welke manifestatie van een algemeen concept actief is, en mogelijk vaagheid vertoont in eigenaardigheden die slechts gedeeltelijk voldoen aan de volgorde van langue.
De interactie tussen de volgorde van langue en de flux van parole kan langue-zeefjes creëren, wanneer de eigenaardigheid van parole steeds meer wordt gedeeld, en wat ooit een dubieus grensgeval was, tot de kern van een concept gaat behoren.
Een voorbeeld is een mens die werd uitgesloten van een groep, vanwege racisme of andere discriminatie, en nu wordt geaccepteerd als een volwaardig lid.
Er is overal vaagheid. Ik stel voor dat het komt door een diepgewortelde gewoonte van onze taal en ons denken om te verwachten dat dingen zijn als objecten in tijd en ruimte, met duidelijke identiteiten en scherpe grenzen. Dat is een resultaat van de menselijke evolutie, toen de mens een jager-verzamelaar was, en de prioriteit voor overleving de correcte identificatie was van objecten die zich in tijd en ruimte bewogen, zoals een roofdier waar je voor moet vluchten, of een prooi die je wilt achtervolgen bij het jagen, of de schuilplaats die je zoekt. Dit leidde tot een 'object bias' in gedachten en taal, ... Dit is niet toereikend voor abstracties waar je nu mee te maken hebt. We proberen abstracties, zoals democratie, geluk, betekenis, rechtvaardigheid, schuld, goed en fout, enzovoort, te begrijpen in metaforen voor objecten in tijd en ruimte (Lakoff en Johnson, 1980).
Dit kan leiden tot wat we noemen ed ‘epistemische vaagheid’ (Posher, 2012): vaagheid als gevolg van een discrepantie tussen taal en extralinguïstische realiteit. Ik geef de voorkeur aan een proces-ontologie, waarin alles een proces is, grenzen vloeiend zijn en onverwachte betekenissen voortdurend binnenkomen. Zelfs een steen is een proces, van zoemende atomen, warmte-uitwisseling met de omgeving en verval tot stof, hoewel dit veel langzamer en minder zichtbaar is dan de ontwikkeling en het verval van een organisme. In abstracties is er voortdurende vaagheid, van verschuivende grenzen, en ik kan geen abstractie bedenken zonder.
Vooral in de wet is er veel vaagheid en juristen passen de wet niet alleen toe, maar ontwikkelen deze ook. Het weefsel van de wet rafelt voortdurend. Het stuit op knopen en het breien ervan gaat door." (Posher, R. 2012, ‘Ambiguity and vagueness in legal interpretation’, in: L. Solan & P. Tierstra (red.), Oxford: Oxford handbook on language and law)
Reacties