Deleuze-lezing Radboud (youtube)

 Via deze video kwam ik algemener uit bij de serie Radboud Reflects, een boeiend feuilleton over in dit geval filosofie. Dat resulteert in ca. 150 lezingen (het precieze aantal heb ik niet nagezocht), waarin filosofen een thema behandelen en in dit geval is dat onderwerp van een promotie. De filosoof hier is Arjen Kleinherenbrink (AK).

Later in de conversatie gaat hij in gesprek met filosoof en literatuurwetenschapper: Bram Ieven.

AK begint zijn verhaal - nog voor hij over Deleuze aanvangt - met drie vragen:

Wie is Deleuze, wat is zijn denken, en wat is er nog actueel aan zijn denken? Ter introductie werpt hij twee ideeën op waar "deze filosoof zich tegen verzet":

1. Onze werkelijkheid is complex heeft meerdere lagen en domein. maar een daarvan moet ultiem zijn. Zoals biologie, materie, economie, taal. Een domein moet een grond of basis dat alle het andere verklaart. De andere lagen tonen enkel effecten. Stephen Hawking is hiervan de belangrijkste exponent (met fundamentele fysica). Subatomaire deeltjes zijn echt, maar al het andere lijken wel echt voor ons, maar ... de favoriete laag-illusie, zie je ook in de biologie. We noemen dit monisme.

2. Alles is verbonden. Zijn is hebben van relaties. We zien (vooral tegenwoordig) overal netwerken... Bestaan is hetzelfde als functioneren in een netwerk. Ik ben een optelsom van alles waar ik me aan koppel. Relationisme.

De filosofie van Deleuze is een aanval op Monisme en relationisme en de relatie tussen beiden.

De mens Deleuze, geboren in 1925, ... woonde en werkte in Parijs, vriend van Foucault geen vriend van Derrida [maar ook geen vijand]... Trouwde en kreeg twee kinderen.  Drugs en orgies van de jaren 70. Vrienden noemden hem een heilige, die ... Twee periodes / fasen: 1953 - en .. twee hoofdwerken. 1972 start de tweede periode tot aan zijn dood... Beroemde samenwerking met psychiater Guattari.

Hij ziet niet iets in dat er één taal zou zijn. Om Deleuze te lezen moet je de nodige bagage hebben. Als je literatuurliefhebber bent kan je zijn boek over Proust of Kafka beginnen. Hij schrijft voor meerdere groepen. Zijn werk is vrijwel onbekend in de mainstream. Maar toch is hij populair is specifieke beroepsgroepen, Braziliaanse officiers, Israëlische, Japanse..., Nederlandse ... , Amerikaanse activisten en Deense business schools waar hij verplicht leesvoer is.

In 1998 beschrijft hij over De Vouw, dat niet eerder in filosofie een thema is.

Dan over Anti-Oedipus in 1979. De eerste 150 pagina's vat zijn hele denken samen en de relevantie is dat het gaat over zijn weerstand tegen monisme of relationisme dat nu zo actueel is.

Voor Deleuze is dat noch een tragisch verhaal (zoals in de Griekse mythologie) noch een verhaal over sexualiteit (zoals bij Freud). Zijn vijand is de filosofische Oedipus, waarin iets slechts een representatie van iets anders is. Oedipus laat zien in een voorbeeld wat er fout gaat bij Monisme en relationisme. 

- Als voorbeeld van / een jochie - de kleine Dick - die een speelgoedtrein krijgt. Trein (dat ben jij) en tunnel (dat is je moeder). Wat Is het jongetje. Wat hij doet met zijn trein (relatie) en van te voren staat er al vast dat hij gaat om een probleem, het Oedipus-complex (monisme).

Wat is daar nu erg aan? Dat het van te voren al vast staat dat iedereen aan het Oedipus-complex lijdt... je bent wat je doet, en wat je doet is een resultaat van het Oedipus-complex. Oedipus is dus symbolisch gekozen voor elke theorie (of denken, oedipaal denken) die zegt dat alles terug te herleiden is tot een theorie / of laag.

Cynicus: de liefde bestaat niet (net zijn relatie mislukt). Biologische processen en culturele context. Net als de psycho-analist weet hij van te voren dat dit waar is. Hij reduceert naar twee lagen: biologische laag en culturele laag. Monisme zegt dat iets tot een relatie gereduceerd worden. De relationist zegt dat een ding tot alle relaties gereduceerd kan worden. Relationisme en monisme kan uitgebreid worden tot een continuüm. De essentie is krachteloos. Waarom verwerpt Deleuze dit denken?

Het antwoord zit in zijn stelling: relata zijn extern aan relaties. "ik ben altijd meer dan al mijn relaties!" Het monisme zegt dat relata intern aan relaties zijn. Na alles is er een REST. Een surplus.

- er zou niets veranderen. Alles zou puur vast zitten in een eeuwig heden. Geen enkel entitieit zou reserve hebben om  te veranderen. Ieder ding moet een reservoir hebben om te veranderen.

Elke entiteit noemt hij een machine. Alles machineert...

https://www.youtube.com/watch?v=tXgktxGkpZQ

--
2025/08/de-denkers-foucault