Spijt om mijn moeder
Ja, ik heb wel spijt. Gehad of nog. En ik besef dat het een van de lagere emoties is in het gevoelspalet van de mens, overkomt het me toch ook. En volgens mij is daar niks mis mee.
Op zich.
Het gaat in mijn geval om Nederlands-Indië. Ik heb daar met mijn moeder bijna nooit over gesproken en mijn verdediging is dat zij dat nooit aangewakkerd heeft of zelfs op afstand heeft gehouden. Er kwamen wel losse gedachte en uitingen over "Indië," maar het werd nooit een thema. Er stond ook niets dat aan die tijd herinnerde.
Behalve natuurlijk het schilderij van mijn vader. Een dubbel-waardig product uit het land. Mijn vader was er ook geboren, drie jaar voor mijn moeder en hij schilderde een typisch Indisch landschap.
Het hing altijd bij ons thuis. Eerst in het grote huis, later in het appartement van mijn moeder. Maar dat was mijn vader. niet Indië.
Indië-gangers zoals ik die gekend heb waren meestal schaars over het uit de doeken doen van hun verleden. En wat ook speelde is de emotieloze-generatie waartoe zij behoorden. Emotieloos in de zin dat emotie niet iets was waar je en-publique over sprak. Sommigen hadden het uitermate moeilijk over "Indië," over "de Jappen," over ... het verleden daar.
Toen ik in zesentachtig besloot om naar Japan te reizen werd me die onderneming door mijn oom - Birma spoorlijn - niet in dank afgenomen. Hij maakte een wat vreemde grap om zijn bezwaar tegen mijn initiatief te temperen, maar zijn weerstand was duidelijk. Mijn moeder vond het best. In die zin was ze denk ik gegroeid. Eerlijk gezegd weet ik niet zo zeker of ze het wel goed vond.
Toen was het zeker niet het moment om over het verleden te praten. Conversaties aan tafel waren geen echte gewoonte bij ons in het gezin, en zo bleven verhalen ook meestal buiten het gesprek. Waar hadden we het dan over. Over school, over de hond uitlaten.
Mijn moeder las met kerstmis - toen we nog jong waren - altijd een kerstverhaal voor. Dat soort dingen wel.
Maar er kwam wel een tijd dat we met elkaar in gesprek gingen, maar er was nog zoveel, denk ik dan, dat Indië gewoon niet op de agenda kwam.
Jammer. En spijt. Want op een gegeven moment neem je als kind het stokje over. Jij neemt het initiatief in een relatie. En ik zie het dan ook als mijn falen dat we niet meer over haar "vroeger," haar verleden kwamen te spreken.
Dat was misschien ook een stukje zelfbehoud. Het verleden was een zeldzame sieraad die opgeborgen lag en waar vooral de mooie zijde zichtbaar was. Zo bleef het.
Helemaal klopt het niet wat ik hier schrijf, zoals zo vaak met een algemeen verhaal. In 1990, op 18 april wel te verstaan - een belangrijke datum - ontvingen wij alle drie een boekje, De Opstand geheten, van Jacob Vredenbregt. Ik weet dat ik toen totaal geen interesse had, in "het relaas van een krijgsgevange," die met uniform op de kaft getoond werd. De schrijver.
Nu dan, is wel de tijd gekomen dat ik dat Indië-verhaal ga proberen te begrijpen. Te beginnen met de boeken die zijn erover had. EN die ik overgenomen heb.
Reacties