Louna. De moeder van Edgar Morin
Terwijl Frankrijk verliest van Spanje op het WK, wint het op het gebied van cultuur. Zo je kunnen zeggen. In Nederland is er weinig eerbied voor deze socioloog.
Dat komt misschien door zijn sefardische wortels. Ik lees het boek in het Spaans, speciaal voor Spanje uitgegeven en dat begint met het hoofdstuk "Luna." In een Nederlandse vertaling zou dat mogelijk "Maan" heten al is dat niet zeker. Het hele werk is een grote conversatie waarin de socioloog reageert op de vragen van Djekane Kareh Tager. Later in het boek vertelt hij dat hij gelooft in astrologie, beperkt, maar met als uitleg dat het verschil tussen wetenschap en esoterie vaak niet zo helder is.
Maan dus. Zijn moeder, zo vertelt hij, overlijdt wanneer hij elf is, aan een hartziekte waar hij nooit van op de hoogte was. Ze kon dus op ieder moment overlijden. Zijn moeder heette Luna Beressi. Maar het wordt niet duidelijk wat haar precies haar achtergrond is? Grieks zoals haar man, of Turks want Tessalonica was destijds Turks lees ik, of Italiaans, of gewoon sefardisch? Die impact van het overlijden van zijn moeder is een keerpunt in zijn leven. Maar hij overdrijft dit effect misschien wat door te zeggen dat bij elke volle maan hij aan zijn moeder moest denken. Maar haar echte naam is "Louna" Beressi. En ook al kan dat Luna betekenen, het is toch niet hetzelfde.
Dat is een van de details die me opvallen uit dit werk, dat in feite een autobiografie is. Desondanks is het een zeer interessant verhaal van de socioloog die later bekend wordt door zijn denken over complexiteit.
Zijn Vader had als voornaam Vidal, en noemde zichzelf zo, en Morin neemt na verloop van tijd - wanneer hij begint te reizen - een eigen naam Morin op en verlaat het familie-legaat van Nahoum. Het boek vertelt chronologisch het verhaal van de oorlog en de resistentie en hoe Edgar meer en meer in het - intellectuele -verzet komt. Hij is aanhanger van het socialisme in Rusland dat destijds nog onder Stalin voortleeft, maar hij ziet daarin een kiem voor een nieuwe orde, en wordt uiteindelijk marxist. Hij verdedigt de vele fouten van het marxisme in analogie met de kerk en religie. De kern maakt fouten die je de religie niet mag aanrekenen, vertaal ik even voor mezelf.
Hij komt overigens tot het marxisme door het lezen van Hegel en zijn dialectiek waar hij een uitweg ziet voor de moeilijke oorlogstijd. Hij is een fervent lezer van de Franse literatuur, fan van Montaigne van wie hij zegt of denkt ook Marraan te zijn (een bekeerde nieuwe christen die oude joodse gebruiken blijft volgen - mijn samenvatting. Op Wikipedia is hier in 33 talen iets van te vinden, maar niets in het Nederlands).
Kennistechnisch wordt hij een socioloog die zich richt op de massa (denk aan Ortega y Gasset, die Morin vaak aanhaalt). Hij houdt zich ook veel bezig met cinematografische cultuur.
En dan is er zijn complexititeitsleer. Hij ziet daarin een mogelijk fusie van Descartes en Pascal. De eerste wil kennis reduceren tot hapklare brokken, Pascal denkt dat alles met alles te maken heeft en je alleen kennis van het geheel kan hebben door de delen te integreren. Een lastige - onmogelijke taak, en vandaar: complexiteit (mijn vertaling wederom).
Hij vertelt ook over zijn tijd in California (VS) en het Salk (biologisch) Instituutwaar hij vertelt over Gregory Bateson (van de Double Bind theorie) en Jacques Monod (Chance and necessity) en de counterculture in het algemeen...
Zijn methode komt aan bod waarin hij zijn visie op het leven vertelt waar orde en wanorde niet los van elkaar kunnen bestaan. Ook haalt hij de fysicus en later schrijver Enerst Sabato aan - eerder in het boek gaat het over zijn "ontdekkign van Latijns America in de jaren zestig - die zegt dat er in de wereld wereldhundigen (mundologos) nodig zijn.
Ortega y Gasset citeert hij met: "we weten niet precies wat ons overkomt en dat is precies wat ons nu overkomt." De vraag die verderop volgt is of hij nog revolutionair is of moet zijn. Een vraag voor ons allen. Ik denk zelf - hardop - dat er tijden voor revoluties zijn, maar meestal is dat niet zo en is de wereld business as usual.
Ook aan het eind komt de maan waar aan bod, met haaar schaduwkant waar hij zich soms aan spiegelt. Hij is vrolijk, gaat niet in op gelluk en of succes, maar heeft net als de maan schaduw nodig.
Maaneiland
Hem werd verteld dat zijn moeder, die onder behandeling was, enige tijd afwezig zou zijn. Albert Mercier, een gevoelige en fantasierijke jongen, wordt verwelkomd door zijn tante in de Parijse buitenwijken. Geconfronteerd met de wanhoop van zijn vader en verdronken in de beklemmende sfeer van wat onuitgesproken blijft, zal Albert alle kracht van zijn dagdromen moeten mobiliseren om te proberen deze voor altijd ingestorte wereld, maar vanaf nu alleen, het hoofd te bieden, zoals de helden uit de romans van zijn kinderen.
“L'île de Luna”, een niet eerder gepubliceerd vroeg geschrift van Edgar Morin, bevloeit op een nieuwe manier het werk van de filosoof, auteur bij Actes Sud van Let's Get Involved en Teaching to Live.
Reacties