Wat was Zwagerman?
Mijn obsessie met de autobiografie loopt ten einde. Gelukkig want ik werd er gek van. Steeds maar weer in een nieuwe biografie duiken, op zoek naar een patroon of iets van universele waarde. Maar het is tijd om door te gaan en ik denk dat de puzzelstukjes over het leven van Joost Zwagerman me geholpen hebben.
Gisteren nog las ik wat fragmenten door hierover en vanochtend vond ik een video uit 1997 die iemand op Youtube gezet had, van Michaël Zeeman, het beruchte verhaal waar hij zijn rivaal aanvalt. Hij zegt niet zoveel, maar naar aanleiding van Chaos en Rumour leest hij zijn eerste boek opnieuw om te zien of er groei in zit. Zoiets.
Over de biografie van Zwagerman* lees ik over framing, over volledigheid, dat de biografie van Vlaar (de biograaf) een analytische biografie zou zijn, over wat een goede biografie is, dat elke levensbeschrijving subjectief is, en over het heilig maken van een persoon, hagiografie. Biograferen is ook de tijd proberen te begrijpen. Dat is wat ik vaak zoek in een biografie. De geschiedenis en context achter of naast de persoon. #Metoo is een thema dat bijvoorbeeld genoemd wordt wat in die tijd nog niet speelde. Zwagerman zou het nu veel moeilijker gehad hebben met zijn privéleven, als we de jurisprudentie van Borsato erbij halen. Ook een soort artiest. Oh ja, en talent. Had hij talent vroeg iemand aan Vlaar. Natuurlijk had Zwagerman talent. Maar wie heeft op dat niveau geen talent?
En Borsato staat als persoon niet zo heel ver weg van Zwagerman, tenminste als je niet naar zijn voornaam Marco kijkt, maar naar zijn achternaam. Borsato als merk. En dat is Zwagerman uiteindelijk ook geweest of nog. Het merk Zwagerman.
En dan komt er opeens een heel ander verhaal naar voren. Zwagerman als ondernemer. Dat mag je natuurlijk niet zeggen, maar schrijvers zijn natuurlijk in de eerste (of laatste) plaats, precies dat.
Ondernemer.
Via een Spaanse tv-serie waarvan ik de naam zou moeten opzoeken, hoorde ik deze dialoog.
- waarom heb je wel je voornaam gehouden en heb je je achternaam veranderd?
"Omdat ik Sandra ben," maar niet ...
Deze persoon was dochter van een seriemoordenaar die om een nieuw leven te beginnen haar achternaam veranderde. Ze studeerde psychologie en werd therapeut. Een zeer boeiend verhaal, en nog geeneens literatuur.
De biografie van Vlaar gaat vooral over Joost.
Maar wat mensen vaak vergeten of welke vraag je vaak niet beantwoord ziet in een biografie, is niet wie iemand is of was, maar wat.
Zwagerman was denk ik vooral een ondernemer. En ondernemers - mijn stokpaardje - nemen het niet zo zwaar met de waarheid. Ondernemers moeten een merk opbouwen, en dat merk krijgt een bepaalde waarde. En bij Zwagerman zat daar het probleem. Bij Mulisch of Grunberg stond of staat elke activiteit in teken van dat merk. Bij Zwagerman, die ook door het tijdsbeeld misschien toen minder als ondernemer werd gezien dan nu het geval zou zijn geweest, was zijn onderneming een zigzag van activiteiten die soms moeilijk te rijmen waren. Hij wilde teveel zijn en zijn merk werd daardoor minder uitgesproken.
Minder waard.
Schrijvers verkopen emotie. Wanneer ik over schrijvers denk, dan vergelijk ik ze met filosofen. Deze laatste verdienen nauwelijks hun brood, terwijl fictieschrijvers miljoenen kunnen verdienen. En waar zit dat verschil in? Dat moet met de waarheid te maken hebben.
Of met ondernemerschap. Filosofen zijn en kunnen geen ondernemer zijn. Want dat staat in strijd met de waarheidvinding. Schrijvers hebben wel die vrijheid en weten als religieuze leiders hun publiek te verleiden. Dat kan tot de hoogste vorm van succes leiden. Van alle biografieën zijn die van (top)schrijvers wel het belangrijkste.
Maar het kan dus ook verkeerd aflopen. En dan bedoel ik dat niet letterlijk zoals bij Joost, maar dat een onderneming gewoon niet geslaagd lijkt. Dat de top bereikt is, en dat het dan alleen maar minder wordt. En dat je de geschiedenis in gaat als Joost en het merk Zwagerman er nauwelijks meer toe doet.
Reacties