Twijfel

Waarom zou iemand een biografie schrijven en waarom deze biografie? Concreet twee vragen van twee verschillende experts. Die me destijds bezighielden. En wat nu overgebleven is. Twijfel.

De verhalen van de mensheid

"Paradoxaal genoeg", zegt Ira Bruce Nadel, "legt de taal in een biografie niet zozeer vast als wel dat ze een leven opnieuw vormgeeft" (Biografie: Fictie, Feit en Vorm, 1984).
Een biografie is een verhaal over iemands leven, geschreven door een andere auteur. De schrijver van een biografie wordt een biograaf genoemd, terwijl de persoon over wie wordt geschreven het onderwerp of de "biographee" wordt genoemd.
Biografieën hebben meestal de vorm van een verhaal, dat chronologisch de verschillende fasen van iemands leven doorloopt. De Amerikaanse auteur Cynthia Ozick merkt in haar essay "Justice (Again) to Edith Wharton" op dat een goede biografie net als een roman is, die gelooft in het idee van een leven als "een triomfantelijk of tragisch verhaal met een vorm, een verhaal dat begint bij de geboorte, verdergaat naar een middendeel en eindigt met de dood van de hoofdpersoon."
Een biografisch essay is een relatief kort non-fictief werk over bepaalde aspecten van iemands leven. Noodgedwongen is dit soort essay veel selectiever dan een volledige biografie, en richt zich meestal alleen op belangrijke ervaringen en gebeurtenissen in het leven van de auteur.
Tussen geschiedenis en fictie - Misschien vanwege deze romanachtige vorm passen biografieën precies tussen geschreven geschiedenis en fictie, waarbij de auteur vaak persoonlijke accenten legt en details moet verzinnen om "de gaten" in het levensverhaal van een persoon op te vullen die niet kunnen worden afgeleid uit persoonlijke of beschikbare documentatie zoals homemovies, foto's en geschreven verslagen. 
Sommige critici van deze vorm beweren dat het zowel de geschiedenis als de fictie tekort doet en gaan zelfs zo ver dat ze ze "ongewenste nakomelingen" noemen, wat hen beiden in grote verlegenheid heeft gebracht, zoals Michael Holroyd het stelt in zijn boek "Works on Paper: The Craft of Biography and Autobiography." Nabokov noemde biografen zelfs "psychoplagiatoren", wat betekent dat ze de psychologie van een persoon stelen en deze omzetten in geschreven vorm.
Biografieën onderscheiden zich van creatieve non-fictie zoals memoires doordat biografieën specifiek gaan over het volledige levensverhaal van één persoon – van geboorte tot overlijden – terwijl creatieve non-fictie zich mag richten op verschillende onderwerpen, of in het geval van memoires op bepaalde aspecten van iemands leven.
Een biografie schrijven - Voor schrijvers die het levensverhaal van iemand anders willen schrijven, zijn er een paar manieren om mogelijke zwakke punten te ontdekken. Te beginnen met het controleren of er goed en uitgebreid onderzoek is gedaan – door bronnen te raadplegen zoals krantenknipsels, andere academische publicaties, en teruggevonden documenten en gevonden beelden.
Allereerst is het de plicht van biografen om te voorkomen dat ze het onderwerp verkeerd voorstellen en om de gebruikte onderzoeksbronnen te vermelden. Schrijvers moeten daarom vermijden een persoonlijke voorkeur voor of tegen het onderwerp te presenteren, aangezien objectief zijn essentieel is om het levensverhaal van de persoon in detail over te brengen.
Misschien daarom, merkt John F. Parker in zijn essay "Writing: Process to Product" op dat sommige mensen het schrijven van een biografisch essay "gemakkelijker vinden dan het schrijven van een autobiografisch essay. Vaak kost het minder moeite om over anderen te schrijven dan om onszelf te onthullen." Met andere woorden, om het hele verhaal te vertellen, moeten zelfs de slechte beslissingen en schandalen op papier komen om echt authentiek te zijn (https://www.thoughtco.com/what-is-biography-1689170#:~:text=Dr.,Between%20History%20and%20Fiction)

Mijn verhaal (over iemand in de mensheid)

Over het eerste [waarom een biografie], heeft een groot deel van mijn professionele leven gedraaid, over change management, veranderingen in het leven van mensen, en dan gericht op professionals (architect, medicus, jurist, econoom, coach, manager, leider, of in de context van de moderne professional en productiviteit: de bouwer, onderzoeker, verkoper, handelaar,  ...) Veel mensen gaan in het leven met de stroom mee, en volgen een weg die logisch lijkt, maar niet logisch is. In mijn geval was het begin van mijn carrière gebouwd op een studie die op het moment het beste bij me paste (exacte wetenschap in combinatie met praktijkervaring) en zo kwam ik - in de combinatie met de opkomst van de IT sector -  in die sector terecht, want logisch denken, een exacte achtergrond en praktijkervaring hielpen daarbij.

Maar een weg inslaan op de automatische piloot betekent ook niet dat je op de juiste bestemming komt, dan wel dat je op koers zit. Ten eerste verandert de wereld continue en ten tweede krijg je met de jaren steeds beter inzicht in wat je (echt) wilt.

Hoe kwam ik zelf op de juist route? Ik wist een aantal dingen zeker in mijn (jonge) leven. Ik wilde schrijven (ergens rond mijn twintigste kwam dat besef), ik wilde reizen en ik wilde de "verschrikkelijke" fout herstellen van mijn jeugd. Ik was al heel vroeg beïnvloed door twee oudere vrienden die beiden wiskunde studeerden en hield hen voor een soort rolmodel. Een van hen ging later ook nog filosofie studeren en toen was mijn bewondering wel op zijn hoogtepunt. Zelf had ik "niks" totdat ik merkte dat juist mijn andere levensloop waarde / betekenis had. Op het moment dat je bewust bent wat je wilt kan je een plan maken om daar te komen, inclusief een omleiding om vanuit een linkerflank naar een rechterzijde op te schuiven - als het voetbalveld even als ruimte-metafoor dient. 

Er zijn bios van omslagpunten waar mensen een draai van 180 procent maken maar die komen niet vaak voor en vergen veel energie in het proces. Je weet bij veranderingen wat je hebt maar niet wat je ergens op een nieuwe plek ervoor terugkrijgt. Veel mensen, professionals veranderen nauwelijks van koers. Al is het wel zo dat in deze moderne tijd de keuze mogelijkheden zijn toegenomen en de gebaande paden van vroeger nauwelijks meer bestaan. Iedereen heeft het over het belang van creativiteit en persoonlijke ontwikkeling... []

Maar goed. Ik heb mijn eigen weg gevonden. Ik schrijf, geen tot nauwelijks fictie, en ik moet wel nog steeds bij elke project, idee of activiteit nadenken of het echt bij me past. Zoals bijvoorbeeld, het schrijven van deze biografie.

Biografieën hebben een belangrijke betekenis gekregen in mijn werk van online advies en de ontwikkeling van een productiviteitsmodel om advies omtrent productieve keuzes beter te funderen. Ik begon met het lezen van biografieën ter inspiratie maar ook omdat ik zelf te lang op eigen wijsheid mijn toekomst had gebouwd en voorzien, en daarbij nog al eens vergat wat er allemaal al door anderen was gebouwd en gedaan. Die eigenwijsheid heeft me geholpen om iets eigens op te bouwen, maar niet om het aan het publiek te verkopen. Dus begon ik met het lezen van een biografie gevolgd door een volgende. Dat begon met die vreemde varianten van boeken die er vrij beschikbaar waren, terwijl de lezer natuurlijk het leven van Steve Jobs wilde nabootsen. Ook dat nog.
... Sindsdien heb ik heel veel bios bestudeerd en gelezen, en ergens komt er dan een punt dat het afgelopen moet zijn. Je moet door, in ieder geval dat idee had ik voor mezelf. Het probleem van focus en positie nemen is dat je enkel nog maar daarvoor oog hebt en andere visies en terreinen links laat liggen. Mijn werk als consultant zat erop, en ik wilde me meer met filosofie bezig houden, iets wat vroeger een keer op mijn pad kwam - door me in te schrijven voor een studie maar waar ik toch niet klaar voor was, en besloot te gaan reizen.
Maar toen kwam "dit verhaal" op mijn pad. Ik schreef een verhaal dat grotendeels fictief was, met een element non-fictie over deze professional, puur omdat zijn levensreis interessante geografische stops had. Bij het schrijven van dat verhaal kwam ik op het logische idee om ieder geval de persoon in kwestie - in dit geval via zijn dochter - op de hoogte te stellen. Dat was ergens in 2022. Via een aantal mails, kwam het toen het reisverhaal definitieve vormen begon aan te nemen, tot een verdere communicatie waarin ook het contact met de persoon / de vader tot stand kwam. Dat begon met een aantal e-mails, waarop een video-gesprek volgde.
Dat gesprek was wel waarin het idee tot een echte biografie geboren werd. Ik herinnerde me de dag erna dat ik een expert op het vlak van biografieën sprak, als ook iemand anders om feedback vroeg. Het gesprek eindigde met het "plan" om niet een officieel Go te geven, maar om een stap verder in die richting te onderzoeken.
Ik begon met het schrijven van een potentieel voorwoord van de biografie, en merkte hoe moeilijk het was om concreet de antwoord op deze twee - bovenstaande vragen -  te geven, waarom het genre biografie en waarom deze? [Het bedenken van het voorwoord werd een lange strijd]
Cultuur was misschien wel de doorslaggevende factor. Ik ben naast een liefhebber van biografieën misschien nog wel meer aangetrokken tot alles wat cultuur is. In dit geval is het thema cultuur misschien wel de missing link die alles met elkaar verbindt: het werk, de geografische levensloop en ik als lezer. 

En toen. Agenda 2006

Of beter gezegd, nu. Bovenstaand verhaal schreef ik ergens eind vorig jaar. Ik was toen vrij overtuigd dat het project - een biografie schrijven - door zou gaan en heb me wel even afgevraagd of het op mijn pad zou passen, maar ook niet te lang. Omdat het licht op groen leek te staan, dacht ik er verder niet te lang bij na. Echter na het schrijven van een potentiële proloog bleek het allemaal toch minder zeker. Of beter gezegd, was het project ook weer even snel van tafel. Vrij snel erna, richting het einde van het jaar waar ik naar Nederland ging en met allerlei klussen bezig was verdween de aandacht en ben ik in de tijd die over was, meer meer gaan richten op mijn gewone werk. Dat gewone werk is kort met het begrip finance, te beschrijven. Ook het bloggen ging door, hetgeen als een vast gerecht in het dagelijkse voedingsschema terugkeert.

Finance is een wereld apart. Het is samen te vatten met een enkel woord: koers, maar in die koers zit de hele wereld opgesloten. Geopolitiek, emoties, investeringen, en vooral veel toekomst. Wat er vandaag gebeurt telt nauwelijks. Wat verwacht men voor morgen, daar mee zou je de wereld van finance kunnen samenvatten. Het is een wereld waar ik me redelijk thuis in voel. Die onzekerheid van wat er te gebeuren staat en de vele experts die er een mening over hebben. Heerlijk soms. En dagen dat er niets gebeurt.

In die dagen kijk ik soms terug in dit geval mede ingegeven door mij biografische pad, van wat ik zelf gekozen heb in het leven of had moeten kiezen. En op een moment kort geleden kwam ik bij een opruimingsactie een oude agenda tegen. Opruimen hoort bij terugkijken. Je kijkt nog even terug en dan laat je het achter je. Opruimen helpt om niet altijd maar weer met hetzelfde verleden bezig te zijn. Een van mijn valkuilen. Die agenda bleek een verzameling van namen te zijn. Mensen uit het vorige leven, tezamen met mensen uit het huidige leven van die tijd. Oud en nieuw.  

 Waarom, dacht ik vervolgens ben ik toen niet gaan doen wat ik nu doe? Waarom heb ik het niet gedurfd, zo contextualiseer ik mijn uitdaging van toen. Het antwoord is vaak hetzelfde: om zo min mogelijk risico te nemen.

Dat idee van risico blijft een moeilijk idee. Wanneer je op een snelweg rijdt met de auto of op de fiets in de straat, neem je dan minder risico wanneer je zo langzaam mogelijk rijdt, of wanneer je juist vaart zet en op je doel af gaat. 

Veel biografieën zijn samen te vatten met dat dilemma: Hoe zet je vaart in je leven als je niet weet waar het doel toe leidt. GA je dan rustig om niet te vallen of juist zet je alles in een versnelling? 

Het verhaal wordt compleet wanneer je anderen om je heen ziet die wel op het gaspedaal trappen.

Wanneer je bij een sollicitatiegesprek twijfel uit, is het vrijwel zeker dat je niet aangenomen wordt. Mannen schijnen iets meer zekerheid te tonen voor zaken die ze niet eerder gedaan hebben dan vrouwen, maar openbaar twijfelen of je iets kunt is meestal fataal.

Misschien moet ik toevoegen dat risico in dit verhaal nog een andere component heeft, namelijk die van mentale gezondheid. Risico (nemen) en roekeloosheid liggen in elkaars verlengde waar het eerste gezond te noemen is, maar het laatste meestal samengaat met een psychische ziekte. Dit heeft bij mij duidelijk een rol gespeeld. Ondernemers hebben iets van roekeloosheid nodig om hun onderneming aan te kunnen. Het is vaak ook goed te verkopen, een verhaal dat zo ongeloofwaardig lijkt maar waar men toch voor valt. Als is het maar als het toch waarheid wordt. En het verhaal is spannend. Pas achteraf wanneer de ondernemer faalt zijn er allerlei oorzaken en weten de omstanders "dat het niet kon," maar op het moment zelf klinkt elke onderneming, moed en durf als non-fictie. Het moet kunnen ook al heeft niemand het eerder gedaan. 

Dat geldt niet bij schrijven want dat hebben duizenden mensen eerder gedaan, maar hier is het juist zo grappig dat miljoenen het ook willen proberen. De kans werkt tegen je, als het gaat om risico-nemen.

Enfin. Tevreden zijn dus en doen wat je leuk vindt aangevuld met waar je goed in bent. Dan kom je op de cirkels van Ikegai (?) uit. 

Het biografische pad ben ik steeds meer aan het afsluiten. Maar ik blijf er ook feeling mee houden. Mijn (auto)biografie is uiteindelijk samen te vatten met "twijfel." In tegenstelling tot al die verhalen die ik lees. Daar zie je nooit twijfel in terugkomen. Dat blijft me denk ik fascineren.

--

2026/01/de-biografie-in-mcenv