Over waarde

 

Waarden en waarderen. We gebruiken het elke dag. De (over) waarde van een huis, de waarde van vriendschap, "dat kan ik niet waarderen!"

Welke waarden zijn er. Ik vroeg het aan onze kunstmatige vriend. Die zegt:

• Economische waarde, van goederen, diensten of activa uitgedrukt in geldtermen of ander vormen van uitwisseling (exchange - handelswaarde). De terreinen zijn hier, economie, financien en business / zaken.
• Monetaire waarden. De hoeveelheid geld dat iets waard is.
• Nominale waarde bij obligaties
• Afwaarderen in bedrijfseconomie.
• Morele of ethische waarden. Dit refereert aan standaarden of gedrag die wenselijk of belangrijk worden geacht. Vaak deel van filosofie (ethiek), en discussies over sociale normen. Normen en waarden.
• Culturele waarden gaat over culturele artefacts, (best) practices, geloof (beliefs) binnen een maatschappij, en valt onder domeinen als: antropologie, sociologie en culturele studies,
• Persoonlijke waarden refereert aan persoonlijke geloof, principes, standaarden die een individu er op na houdt. Het is vaak psychologisch, zelfhulp en persoonlijke ontwikkeling.*
• Wetenschappelijke waarde. Wetenschappelijke ontdekkingen, theorie, methoden, gebruikt of (on)zichtbaar in wetenschappelijk onderzoek, academic papers, en discussies over de waarde (validity), en betrouwbaarheid (reliability) van wetenschappelijke kennis.
• Esthetische waarde: appreciatie van schoonheid en kunst (artistic merit). wordt gebruikt in criticism, literatuur, en discussie over kunst.
• Sociale waarde: de "benefits" of contributie van een individu of groep aan de maatschappij. Komt terug in sociologie, sociaal werk, en discussie over community impact. [impact investment?]
• Instrumentele waarde: gebruikswaarde of nut (utility) van iets, een doel of .... Komt terug in filosofie, ethiek, en discussies over doel en middelen.
• Intrinsieke waarde: de waarde dat iets van zichzelf heeft, onafhankelijk van het nut of uitwisselings- (exchange) waarde. gebieden: filosofie, ethiek, en discussie over de essentie / nature van waarde.

Kernwaarden is wat het dichtstbij komt als het gaat om herkenbaarheid van iets dat toch redelijk abstract is. Zelfs de waarde van een huis, of overwaarde, blijft toch redelijk vaag. Er zit 10 mille overwaarde "in", wat betekent dat dan?

Via Wikipedia lees ik dat waarde in objectieve schalen en subjectieve inschattingen te verdelen is. Alles wat meetbaar is zoals de lengte van een auto is objectief, de getalswaarde. Maar hier en in het leven gaat het meestal om die subjectieve waarde.

De waarde die ik ergens aan toeken.

* - "Een populaire zienswijze op waarden is die van Schwartz (1992). Als psycholoog ontwikkelde hij een theorie van ‘basic human values’. Hij definieert waarden als “motiverende doelen die dienen als leidende principes in het leven van een persoon”. Zijn idee is dat er basiswaarden bestaan die mensen in verschillende culturen over de hele wereld herkennen." (https://sophieonline.nl/wat-zijn-waarden-een-plaatsbepaling-binnen-de-filosofie-van-dooyeweerd/)

Via dezelfde referentie kwam ik bij Putnam, een filosoof:

• Ook in de filosofie is over waarden geschreven, bijvoorbeeld door Putnam in Reason, Truth and History (1981). Putnam: “Als we feiten en waarden als onafhankelijk beschouwen, denken we meestal aan de ‘feiten’ zoals vermeld in een of ander fysisch of bureaucratisch jargon, en de ‘waarden’ zoals die in de meest abstracte waardentermen worden vermeld, bijvoorbeeld ‘goed’ en ‘slecht’. De onafhankelijkheid van waarden ten opzichte van feiten is moeilijker te handhaven wanneer de feiten zelf van de orde zijn van ‘onbezonnen’, ‘denkt alleen maar aan zichzelf’, ‘zou alles doen voor geld’.” ... Waar Putnam op doelt is de onlosmakelijke verbinding tussen feiten en waarden in de concrete ervaringswerkelijkheid (bron: idem).

Ik heb het boek zelf nog niet bestudeerd, maar vroeg me wel af hoe de thematiek in woordgebruik te analyseren is, en hoe "waarde" dan neutraal gepositioneerd wordt. Daar zijn tegenwoordige kunstmatige hulpmiddelen voor. Ik laat hier twee figuren van zien:

De eerste figuur is een uitvergroting van alle gebruikte woorden en begrippen in het boek, geplot als een verspreidde verzameling (x,y-vlak):

De woorden die het dichts bij Value liggen zijn dan als volgt:

En het gehele gebruik / voorkomen van Value(s) ziet er als volgt uit:

Uit de index op te maken schrijft Putnam over de volgende waarde-gerelateerde onderwerpen:

• value(s), and actual experience, and aesthetics , and assertablism, and belief , cognitive, and the Copernican revolution, cultural, democratic, and Dewey, and ethics , explanatory, of functions , and Habermas , intellectual, intrinsic, and James, and language, measurement, and metaphysical realism, moral, and noncognitivism, and objectivity – pragmatic , and Putnam, real , religious, semantic –, spiritual, of truth, and universalizability, and Wittgenstein