De Klokkenluider / whistleblower

"Deze video is niet meer beschikbaar."

Volgens Bart Chabot (#PenW) is de moraal van deze film, "dat het met whistleblowers vaak slecht afloopt, zoals bij Ad Bos, en..." 

Vreemd eigenlijk dat whistleblower met "klokkenluider" vertaald wordt. Quasimodo was een klokkenluider, maar geen whistleblower. Opvallend ook dat het begrip whistleblower uit de Angelsaksische wereld afkomstig is. In het Spaans is er geen woord voor, maar enkel een letterlijke vertaling (denunciador de corrupción of delator de ilegalidades). Was er ten tijden van de Romeinen (in het latijn) geen klokkenluider, net zoals er bijvoorbeeld spionnen waren? Of bij de Grieken? Stomme vraag? 

Met Google/trends krijgt men nog inzicht in het zoek-volume, en de regios waar men naar "whistleblower" zoekt. Zie grafiek.

--

december 2015. Nestle - het Zwitserse Unilever - ondergaat een whistleblower-proces van een ex-medewerker (Yasmine Motarjemi) die het bedrijf beschuldigt dat het (haar) waarschuwingen omtrent voedselveiligheid door o.a. buitensporig vitamine niveau heeft genegeerd. (bron: economist)

--

Int. New York Times, wijdt artikel aan WB van JPMorgan (dec. 2015) [hierbij alsnog dit artikel vertaald]:

"Hij was een klokkenluider van JPMorgan Chase. Toen kwam de terugslag.

“Klokkenluiders worden vaak geconfronteerd met de moeilijke keuze tussen het vertellen van de waarheid en het risico zelfmoord te plegen”, aldus een rapport van de Senaat over de Dodd-Frank Wall Street hervormingswet, die vergelding tegen klokkenluiders verbiedt.

Bij JPMorgan Chase is de wet, net als bij bijna alle grote bedrijven, vastgelegd in de gedragscode van de bank: “We verbieden ten strengste intimidatie of vergelding tegen iedereen die te goeder trouw melding maakt van een bekende of vermoedelijke overtreding van de code of enig beleid of procedure van JPMorgan Chase, of enige wet of regelgeving.”

Dan is er het geval van Johnny Burris (44), werkte vanaf 2010 als broker bij het filiaal van JPMorgan in Sun City West, Ariz., waar hij een topproducerende broker was en lovende kritieken kreeg, althans in zijn eerste paar jaar. De meeste van zijn cliënten waren gepensioneerden die geen verstand hadden van de financiële markten.

Daarom vermeed de heer Burris wat hij beschouwde als ongeschikte, dure en ondermaats presterende beleggingsproducten, waaronder enkele aangeboden door JPMorgan, die kritiek van zijn bazen opriepen. Omdat hij zich zorgen maakte over het feit dat hij onder druk werd gezet om de producten van JPMorgan te promoten in plaats van in het beste belang van zijn klanten te handelen, ging hij zelfs zo ver dat hij in het geheim opnames maakte van zijn collega’s. Hij klaagde herhaaldelijk bij zijn leidinggevenden.

Niets van dit alles maakte de heer Burris echt geliefd bij zijn werkgever of collega's. Eind 2012 werd de heer Burris geschorst en vervolgens ontslagen. De firma gaf hem geen uitleg of kans om zichzelf te verdedigen, zei hij. Maar in zijn vermelding in de brokersdatabase van de Financial Industry Regulatory Authority (Finra) staat dat hij werd ontslagen omdat hij ‘er ​​niet in slaagde vaste procedures te volgen’ in een zaak die een cliënt $635 kostte en een order ten onrechte als ‘ongevraagd’ omschreef in plaats van ‘gevraagd’.

De heer Burris beweert dat deze beschuldigingen door zijn superieuren zijn verzonnen als excuus om van hem af te komen, en dat hij feitelijk werd ontslagen omdat hij weigerde de beleggingsproducten van JPMorgan op de markt te brengen en vervolgens de aandacht op de kwestie vestigde.

Hij bracht zijn beschuldigingen en bewijsmateriaal, inclusief de opnames, naar de SEC. De heer Burris bracht de kwestie ook publiekelijk ter sprake in een artikel in The New York Times in maart 2013.

Hij werd met andere woorden een klokkenluider. Dat maakt zijn daaropvolgende behandeling door JPMorgan des te raadselachtiger. Kort nadat het artikel in The Times verscheen, diende JPMorgan bij Finra drie klachten van klanten in tegen de heer Burris. De klachten en hun resoluties – de heer Burris werd in twee gevallen vrijgesproken en kreeg niet de kans om op de derde te reageren – zijn openbaar beschikbaar. Het zijn de enige klachten van klanten tijdens zijn 25-jarige carrière.

Dat hij het onderwerp was van drie klachten is veelzeggend, omdat dat een drempel is waarop een broker door toezichthouders aan “verscherpt toezicht” kan worden onderworpen. Volgens Douglas J. Schulz van Invest Securities Consulting zullen de meeste beursvennootschappen niet overwegen een broker in te huren met drie of meer van dergelijke klachten, ongeacht de aard ervan. “Het is een zeer ernstige zwarte vlek”, zei hij.

Nadat hij was ontslagen, diende de heer Burris een arbitrageclaim in tegen JPMorgan op grond van onrechtmatige ontslaggronden. Onder de kwesties was de vraag of klanten hadden geklaagd over de heer Burris, waaronder een klacht die op 10 april was ingediend op zijn Finra-dossier en een andere van 1 april in zijn dossier bij het brokerskantoor. De heer Burris was achterdochtig, omdat de brieven identieke lettertypen hadden en van dezelfde drukker leken te komen.

Tijdens de arbitragehoorzitting was een cruciale getuige Umbreen N. Kazmi, een vice-president en toezichthoudend manager van JPMorgan die toezicht hield op de heer Burris. Ze getuigde onder ede en ontkende dat alle klachten verzonnen waren. Vervolgens vroeg de advocaat van de heer Burris – tweemaal – of ‘iemand bij JPMorgan’ ze had geschreven. Mevrouw Kazmi getuigde: “Absoluut niet.”

Mevrouw Kazmi ontkende ook dat zij enige rol had gespeeld bij het indienen van een afzonderlijke klacht van 14 mei.

Op 12 augustus 2014 oordeelde het arbitragepanel in het voordeel van JPMorgan. De advocaat van de heer Burris had hem gezegd niet met potentiële getuigen, zoals zijn voormalige cliënten, te praten, dus dat had hij niet gedaan. Maar in de veronderstelling dat hij niets te verliezen had, nam de heer Burris contact op met William Wiley, die de brief van 1 april indiende, en Carolyn Scott, die de brief op 10 april indiende.

Zoals mijn collega Nathaniel Popper vorige week meldde, ontkenden de heer Wiley en mevrouw Scott allebei dat ze enig probleem hadden gehad met de heer Burris – en zeiden dat de brieven niet door hen waren opgesteld, maar door Laya Gavin, de kantoormanager en broker die de rekeningen van de heer Burris overnam nadat hij was ontslagen.

Ondanks het risico om tegen JPMorgan in actie te komen, legden beiden de heer Burris beëdigde verklaringen af. “Voor alle duidelijkheid: ik heb die brief, gedateerd 1 april 2103, niet opgesteld”, verklaarde de heer Wiley. Mevrouw Scott zei: “Ik heb die brief niet opgesteld.” Beiden identificeerden mevrouw Gavin als de auteur. Mevrouw Scott voegde eraan toe: “Er had nooit meer een klacht mogen komen, laat meneer Burris op elk gewenst moment weten.’

De heer Burris zei dat hij ook de bron van de klacht van 14 mei had ontmoet, Greg Rodvelt, die hem vertelde dat hij pas een klacht had ingediend nadat mevrouw Kazmi hem had gebeld.

Aan meneer Burris, zowel zijn ontslag als wat hij ziet als een poging om zijn reputatie te besmeuren nadat hij naar de SEC was gegaan. en de media zijn duidelijke voorbeelden van vergelding tegen een klokkenluider. Hij zei dat het hem moeilijk maakte om werk te vinden (hij werkte kort bij Oppenheimer en is nu zelfstandig ondernemer), maar belangrijker nog: hij stuurde een krachtige waarschuwing naar elke andere JPMorgan-broker die overweegt samen te werken met de SEC. of zich uitspreken over onethisch gedrag. Hij heeft zijn bevindingen overgedragen aan Finra, die de zaak onderzoekt, en aan het klokkenluiderskantoor van de SEC.

JPMorgan ziet de zaak heel anders. De heer Burris was een malafide broker die werd ontslagen om legitieme redenen die niets te maken hadden met zijn onwil om JPMorgan-producten te verkopen, een mening die werd gesteund door het arbitragepanel. “Zijn verhaal klopt totaal niet. Hij werd ontslagen omdat hij op belangrijke manieren en bij talloze gelegenheden ernstige nalevingsregels had overtreden”, aldus Patricia Wexler, een woordvoerster van JPMorgan.

Het bedrijf erkent dat mevrouw Gavin de brieven van Wiley en Scott feitelijk heeft opgesteld nadat de klanten met klachten het filiaal waren binnengekomen, maar zei dat ze dit louter uit beleefdheid deed.

Hoewel de bank oordeelde dat geen van beide klachten gegrond was, was zij niettemin wettelijk verplicht om de brief van de heer Scott bij Finra in te dienen. En met betrekking tot de getuigenis van mevrouw Kazmi dat niemand bij JPMorgan de brieven had opgesteld, antwoordde ze “naar waarheid op basis van wat ze wist – ze realiseerde zich niet dat iemand de klant de hoffelijkheid had geboden een mondelinge klacht of kwestie uit te typen”, zei mevrouw Wexler. Ze zei dat niemand bij JPMorgan een van de cliënten van de heer Burris had geïnterviewd om hun versie van de gebeurtenissen te krijgen.

In het middelpunt van deze verschillende opvattingen staat mevrouw Gavin. Op haar website – moneywisdomandfaith.com – beschrijft ze hoe ze opgroeide in een stacaravan buiten Chicago en zichzelf de universiteit en de bedrijfsschool afrondde. Ze zegt dat het haar missie is om “te werken met doelgerichte christelijke vrouwen en hen te helpen de bijbelse financiële principes van rentmeesterschap, vermogensopbouw en erfgoeddenken te begrijpen en toe te passen.”

Ze werd geïnterviewd door de advocaten van JPMorgan en oorspronkelijk vermeld als getuige in de arbitrage, maar na de getuigenis van mevrouw Kazmi en de vragen over de herkomst van de brieven werd ze nooit meer opgeroepen om te getuigen.

Enkele vragen: Heeft mevrouw Gavin routinematig klachten opgeschreven voor andere klanten die het filiaal binnenkwamen? Of waren het de enige gevallen waarbij meneer Burris betrokken was? Was het het idee van mevrouw Gavin om de brieven op te stellen en te archiveren, of moedigden anderen haar aan om op zoek te gaan naar bewijsmateriaal dat tegen de heer Burris kon worden gebruikt?

Mevrouw Wexler weigerde deze vragen te beantwoorden en wees mijn verzoek om mevrouw Gavin te interviewen af.

De heer Schulz, de deskundige op het gebied van de effectensector, zei dat hij geschokt was door de acties van mevrouw Gavin.

“Schriftelijke klachten van klanten kunnen alleen door een klant worden geschreven”, zei hij. “Het is een zeer serieus document dat aanleiding geeft tot allerlei wettelijke vereisten. Geen enkele broker zou ze moeten schrijven.”

Het is niet zo verwonderlijk dat JPMorgan de wagons heeft omcirkeld, en dat is de manier waarop instellingen vaak reageren op klokkenluiders. “Het is een verontrustend verhaal”, zegt Joe Badaracco, hoogleraar bedrijfsethiek aan de Harvard Business School. “Het versterkt alleen maar het woord op straat: als je een klokkenluider bent, zul je het moeilijk hebben om een baan te vinden, en als er iets in je dossier staat, zal het tegen je gebruikt worden.”

“Dat anti-vergeldingsbeleid is lachwekkend”, zegt Amy Block Joy, emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Californië, Davis, en auteur van twee boeken over haar ontmaskering van fraude aan de Universiteit van Californië. “Bedrijven en instellingen nemen wraak. En dan stigmatiseren ze de klokkenluider.”

Als al het bewijsmateriaal binnen is en de toezichthouders hun onderzoek hebben afgerond, kan JPMorgan gelijk krijgen. Het lijkt erop dat het elk wapen uit zijn enorme arsenaal op het gebied van juridische zaken en public relations gebruikt om de beweringen van de heer Burris aan te vechten.

Maar door vragen te stellen over de manier waarop de bank hem en andere brokers onder druk zette om zijn eigen beleggingsfondsen te verkopen, lijkt de heer Burris iets op het spoor te zijn. JPMorgan staat op het punt om maar liefst 200 miljoen dollar te betalen om de S.E.C.-zaak op te lossen. beweert dat zij er niet in is geslaagd adequate informatie te verstrekken wanneer haar brokers reclame maakten voor haar eigen producten.

Dat kan een grote betaaldag betekenen voor meneer Burris. Als de S.E.C. meent dat hij “oorspronkelijke informatie” heeft gegeven over de aanknopingspunten voor een succesvolle handhavingsactie, zouden hij en alle andere klokkenluiders die in deze zaak meewerken recht hebben op een premie van 10 tot 30 procent van de opgelegde sanctie. Op 200 miljoen dollar zou dat een beloning van 20 tot 60 miljoen dollar betekenen.

Er is een correctie aangebracht op 12 december 2015: de column Common Sense op vrijdag,over Johnny Burris, een voormalige JPMorgan Chase-broker die nu als klokkenluider tegen de bank betrokken is, heeft in sommige edities onjuist een uittreksel weergegeven uit een beëdigde verklaring van een voormalige cliënt, Carolyn Scott. Mevrouw Scott ontkende dat ze een klacht tegen de heer Burris had geschreven en zei: “Er had nooit een klacht tegen de heer Burris mogen zijn”, en niet “tegen de heer Gavin.” (In de beëdigde verklaring stond dat de klacht was geschreven door Laya Gavin, de broker die de rekeningen van de heer Burris overnam nadat hij was ontslagen.)"

(bron, 10 december 2015, https://www.nytimes.com/2015/12/11/business/he-blew-the-whistle-at-jpmorgan-chase-then-came-the-blowback.html)

-- januari 2026. ‘Multatuli is de oer-klokkenluider’ (NRC):

Dat maakt hem de oer-klokkenluider. Natuurlijk, er zijn nog andere schrijvers in de geschiedenis, die misstanden hebben aangekaart. Maar Multatuli is voor mij het meest aansprekende voorbeeld.

Maar dan lees ik ook dit verhaal uit 2015:

klokkenluider of querulant

Voor ik aan deze korte uiteenzetting begonnen ben, ben ik uiteraard nagegaan wat de precieze betekenis is van ‘klokkenluider’ en van ‘querulant’. Onze aloude Van Dale omschrijft een klokkenluider als een ‘(ex-)werknemer die misstanden in een organisatie in de openbaarheid brengt’, en een querulant als ‘iem. die lijdt aan een ziekelijke klaagzucht, iem. die zich altijd verongelijkt waant, altijd bezwaren oppert en wil procederen’. Procederen heeft Multatuli voor zover ik weet, alleen gedaan tegen Jacob van Lennep, die hem het kopijrecht van zijn Max Havelaar ontfutseld had, maar een succes is dat niet geworden. Bovendien is procederen duur, zeker wanneer men de zaak verliest, en Multatuli zat, zoals we allemaal weten, altijd zonder geld. Maar voor het overige lijken beide definities mij perfect te passen bij onze schrijver van vandaag. Of men hem als klokkenluider dan wel als querulant beschouwt, hangt niet zozeer van Multatuli af, maar des te meer van de sympathie of de antipathie die men voor hem voelt. Iemand als Johannes van Vloten, die op den duur van Multatuli

niets meer moest hebben, zal hem ongetwijfeld een onverbeterlijke querulant gevonden hebben, terwijl Carel Vosmaer in Multatuli zonder twijfel een dappere klokkenluider zal hebben gezien. En aangezien ik behoor tot het kamp der bewonderaars, zal ik met u even nagaan waarom Multatuli volgens mij met recht en reden een klokkenluider genoemd mag worden. Dankzij wat zoek- en googlewerk, ben ik al snel tot de conclusie gekomen dat ik mij met deze opvatting in goed gezelschap bevind. Natuurlijk heb ik allereerst mijn licht opgestoken in het boek der boeken voor elke rechtgeaarde intellectueel: Nederlandse letterkunde voor dummies. Dé referentie voor iedereen! Geloof het of niet, maar in de bespreking van de film Max Havelaar wordt Multatuli meteen al een klokkenluider genoemd. Ik lees even de tekst met u. ‘In 1976 werd de Max Havelaar van Multatuli [...] verfilmd. [...] De film is wat traag, maar zeker indrukwekkend. Desalniettemin geen aanmoediging voor iemand die ergens klokkenluider wil spelen, want Max Havelaar is iemand die werkelijk alles alleen heeft moeten doorstaan [...].’ Wat Multatuli als gevolg van zijn dapper optreden heeft moeten doorstaan, is inderdaad weinig bemoedigend voor andere klok- kenluiders. Daarop heeft hij zelf trouwens dikwijls genoeg gewezen: wie zou zijn voorbeeld volgen en het opnemen voor de Javaan wanneer hij die dat voorbeeld had gegeven, behandeld werd als een paria? En daaruit valt alweer een andere karakteristiek af te leiden die nogal typisch is voor klokkenluiders, namelijk dat ze bijna altijd meer nadeel dan voordeel ondervinden van hun dapperheid. Dat is vandaag de dag niet anders. Stéphanie Gibaud, die bij een gerechtelijke inval in de superrijkenbank UBS France, weigerde om documenten te vernietigen, en daardoor tegen wil en dank klokkenluidster werd, verklaarde eind april 2015 in de Vlaamse krant De Morgen dat men haar wilde vermorzelen. En voorts: ‘Ik heb niets meer: geen job, geen carrière, geen auto.’ Op de auto na is dat allemaal heel erg van toepassing op wat Multatuli overkomen is na zijn optreden in Lebak. Maar laten we even verder speurneuzen om te zien in welk uitstekend gezelschap we ons bevinden. In het boek De minotaurus onzer zeden, schrijft Tom Böhm over Minnebrieven - het documentaire supplement bij Max Havelaar of zo u wil het vervolg erop - het volgende: ‘Het was de reactie van een onbegrepen schrijver-klokkenluider, nadat een jaar eerder Max Havelaar was ingeslagen.’ Ook Böhm noemt Multatuli dus een klokkenluider, maar voegt er een nieuw element aan toe, namelijk dat klokkenluiders vaak niet begrepen worden, dat er niets verandert nadat ze de klokken hebben geluid. Ook onze gewezen voorzitter Cees Fasseur noemt Multatuli een klokkenluider in een bijdrage over Multatuli en Willem Bosch, de oprichter van de Maatschappij tot Nut van den Javaan. Fasseur bespreekt een brochure van Bosch waarin die het warm opneemt voor de Javaan, maar met geen woord rept over Multatuli of Max Havelaar. Multatuli reageerde met de brochure De maatschappy tot nut van den Javaan uit 1869. En daarover schrijft Fasseur: ‘Ongetwijfeld speelde bij hem [dat is dus Multatuli] het gebrek aan erkenning van zijn verdiensten als klokkenluider een rol. Hij had met zijn Havelaar het Nederlandse volk de ogen geopend en desondanks werd noch hij noch zijn meesterwerk in Boschs pamflet ook maar één keer genoemd.’ Ook Fasseur wijst dus op het gebrek aan erkenning dat klokkenluiders vaak ten deel valt. En ook dat is alzo gebleven ‘tot op dezen dag’. Als we even terugkeren naar het interview met Stéphanie Gibaud, dan lezen we ook daar grote teleurstelling: ‘Ik verwacht niets meer van de politiek.’ Horen we daar niet ook een beetje Multatuli in doorklinken? Hij, die toch zo'n hekel had gekregen aan bijvoorbeeld Thorbecke en aan de parlementaire democratie in het algemeen? En op de vraag of ze spijt heeft, antwoordt Gibaud: ‘Het enige waarvan ik spijt heb, is dat ik zo naïef was om te denken dat de Franse overheid me zou helpen.’ Heeft Multatuli niet hetzelfde gezegd over de Nederlandse overheid, over de liberalen, over de dominees, over de christenen, over de zo gehate modernen nog het meest van allemaal? Maar laten we verder gaan. In een artikel in het tijdschrift Filosofie van de hand van Daan de Neef lezen we: ‘Neerlandicus Dik van der Meulen schreef een vuistdikke biografie waarin Multatuli naar voren komt als een klokkenluider die de misstanden in Nederlands-Indië aan de kaak stelt [...].’ Ook hier wordt Multatuli dus nog maar eens klokkenluider genoemd, al denk ik niet dat Dik van der Meulen zelf hem in zijn biografie zo noemt. En ook gewezen conservator Willem van Duijn en huidig secretaris van het Multatuli Genootschap, Tom Phijffer doen hun duit in het zakje. In een artikel van Paul Arnoldussen over het Multatuli Museum krijgen we te lezen: ‘Het is geen literair museum. Voor conservator Willem van Duijn en Tom Phijffer, secretaris van het Multatuli Museum, gaat het om het nog steeds actuele gedachtegoed van de schrijver. Van verzet tegen uitbuiting tot bescherming van klokkenluiders.’ En daarmee is meteen een zeer actueel thema aangesneden, want die bescherming is heet van de naald en wordt, geloof het of niet, alweer in verband gebracht met Multatuli. Want kijk, toen minister Ter Horst op 26 april 2007 een toespraak hield over ‘De moraal van de macht’, prees ze Multatuli als ‘een van onze eerste klokkenluiders’ en had het zelfs over ‘de Multatuli-factor van de overheid’, waarmee ze bedoelde dat een goede overheid klokkenluiders de ruimte moet bieden om misstanden aan de kaak te stellen. En toen minister Spies in 2012 haar speech hield over het ‘Adviespunt Klokkenluiders’, vermeldde ze al in de eerste twee zinnen dat de overeenkomst tussen Multatuli, Mark Felt - dat is de man achter Watergate - en Aleksandr Solzjenitsyn hierin lag, dat ze alle drie klokkenluiders waren geweest, waaruit overigens ook overtuigend blijkt dat Hollandse ministers nog boeken lezen. Tijd om op grond van de actualiteit een aantal kenmerken toe te voegen die we ook bij Multatuli aantreffen. De titel van dit interview met Hervé Falciani luidt ‘Swiss leaks heeft levens gered’ Heeft Multatuli dat op termijn ook niet gedaan met zijn Havelaar, waarin hij toch pleit voor een betere behandeling van de arme inlander? Diezelfde Falciani ‘reist vandaag van de ene plek naar de andere om aan zijn achtervolgers te ontsnappen. Af en toe vermomt hij zich. “Ik moet mezelf beschermen”’. Zich vermommen deed Multatuli niet, maar hij gaf zich wel eens uit voor een Engelse Lord en hij was toch voortdurend op de vlucht, al was dat in zijn geval vooral voor schuldeisers en minder voor lui die hem wilden arresteren en opsluiten. En wie weet of Multatuli het klokkengelui van Max Havelaar ook niet een beetje gezien heeft als een promostunt waardoor zijn boek beter zou verkopen en zijn reputatie steviger gevestigd zou worden? Om dit stukje van mijn betoog af te ronden, nodig ik u uit om nog een kleine tekst met mij te lezen uit een interview met weer een andere klokkenluider. Het gaat om Karel Anthonissen, die in België geschorst werd als inspecteur van de Bijzondere Belasting Inspectie omdat hij zich kritisch uitgelaten had over zijn overste. De interviewer zegt: ‘Deze schorsing bevestigt uw imago van dwarsligger en oproerkraaier. Maar misschien bent u daar niet blij mee.’ En Anthonissen antwoordt: ‘Ik ben het niet eens met dat beeld. Ik ben ook geen klokkenluider, zoals sommige mensen in de pers nu schrijven. Ik ben gewoon iemand die zijn werk zo goed mogelijk probeert te doen.’ Zouden, dames en heren, die antwoorden niet evengoed van Multatuli kunnen zijn? Net zoals hij honderden keren beweerd heeft geen schrijver te zijn - terwijl hij natuurlijk heel goed wist dat hij de allerbeste was - zo zou hij wellicht ook volgehouden hebben dat het hem er niet om te doen was de klok te luiden, maar integendeel om zijn werk, de bescherming van de inlander tegen knevelarij, zo goed mogelijk te doen - al wist hij natuurlijk maar al te best dat hij ook de hardste klokkenluider was. Maar is iedereen het er wel mee eens dat Multatuli een klokkenluider was? In 2009 publiceerde David ten Cate in NRC Handelsblad een bijdrage met de vlammende titel: ‘Multatuli was helemaal geen klokkenluider’. En daaronder de toelichting, die al even bondig is als krachtig: ‘Mishandeling van de bevolking van Nederlands-Indië was al breed bekend. Multatuli kón daarom geen klok luiden.’ En de reacties bleven natuurlijk niet uit. Max-Havelaarvertaler Gijsbert van Es reageerde met: ‘Multatuli was wél een klokkenluider’. En ook zijn argumentatie is al even sterk als beknopt. In de definitie van Van Dale waarmee we onze uiteenzetting begonnen zijn, wordt helemaal niet gestipuleerd dat de informatie die naar buiten wordt gebracht per se nieuw hoeft te zijn. Het kan ook zijn dat een klokkenluider bekende informatie met zoveel verve weet uit te galmen dat zijn optreden het effect heeft van groot nieuws zonder dat te zijn. En dat is iets waartoe Multatuli beter in staat was dan wie ook. In ieder geval zijn er veel meer auteurs die het in deze eens zijn met Van Es dan met Ten Cate. Ik laat er nog gauw een paar de revue passeren. 2011: ‘Multatuli was met zijn “Max Havelaar” een klokkenluider’. 2011 bis: ‘Max Havelaar, klokkenluider avant la lettre’. 2012: ‘Voor mij is Eduard Douwes Dekker een klokkenluider avant la lettre.’ 2013: ‘Multatuli geldt als één van de eerste klokkenluiders in Nederland.’ 2014: ‘Eduard Douwes Dekker kan een klokkenluider avant la lettre worden genoemd.’ Zo, dames en heren, we zijn er, geloof ik, in geslaagd om de definitie van Van Dale aan te vullen en uit te breiden met onder meer de ellende die het klokkenluiden met zich meebrengt voor wie er zich aan waagt, met het gebrek aan erkenning en waardering waaraan de klokkenluider blootstaat, met het onbegrip, de teleurstellingen, het geknakte vertrouwen, de dreiging om opgepakt en veroordeeld te worden. Maar het is niet allemaal kommer en kwel. Zoals Falciani zei in een interview met Der Spiegel: ‘er is iets moois en opwindends in het naar boven brengen van de waarheid.’ En ook dát gevoel zal Multatuli weleens hebben gehad. Om af te ronden dit nog. Steevast wordt het klokkenluiderschap van Multatuli in verband gebracht met zijn Max Havelaar. Tom Böhm is een van de weinigen die erop gewezen heeft dat Multatuli nog zoveel andere klokken heeft laten luiden en daardoor zoveel andere deuren heeft geopend. Bijvoorbeeld de deur naar de emancipatie van de vrouw, die naar een moderne seksuele voorlichting, naar een rechtvaardig inkomen voor de doorsnee-arbeider, naar beter loon voor onderwijzers, tegen discriminatie van gevallen meisjes en natuurlijke kinderen en bovenal: tegen het bedrog van de ‘goddienery’, de bron van alle kwaad. Wie zoveel klokken heeft doen luiden moet wel een klokkenluider zijn, al zou Multatuli zonder twijfel het tegendeel hebben beweerd want hij was natuurlijk toch ook wel een beetje... een querulant! (bron: ‘Ik bén geen klokkenluider’ Philip Vermoortel, https://www.dbnl.org/tekst/_ove006201501_01/_ove006201501_01_0002.php)

* - afbeelding economist: http://www.economist.com/news/business/21679455-life-getting-better-those-who-expose-wrongdoing-companies-continue-fight?fsrc=scn/tw/te/pe/ed/theageofthewhistleblower