Hoe is het begrip cirkel ontstaan?

"In de Griekse mythologie is **Epimetheus** (Ἐπιμηθεύς, letterlijk: "achteraf bedacht") de [tweelings*] broer van Prometheus, en samen vormen ze een complementair paar dat archetypische representaties zijn van de mensheid. Beide zijn zonen van de Titaan Iapetus; terwijl Prometheus ("voorspellend, of vooruitziend") wordt afgebeeld als slim en vindingrijk, wordt Epimetheus ("achteraf bedacht, of met het oog op wat achter je ligt") beschouwd als onbekwaam en dwaas. In sommige versies van de mythe brengt Epimetheus de onvoorziene problemen voort die vrijkomen uit Pandora’s doos.
Volgens Plato’s versie van een oorsprongsmythe kregen Epimetheus en Prometheus de opdracht om de eigenschappen te verdelen onder de pas geschapen dieren. Epimetheus was verantwoordelijk voor het geven van een positieve eigenschap aan elk dier, maar toen het tijd was om de mens een positieve eigenschap te geven, ontdekte hij, door gebrek aan vooruitziendheid, dat er niets meer over was om te geven".**
 

"Men zou op het eerste gezicht denken dat er al sociale systemen waren zodra er menselijke gemeenschappen waren. Dan zijn we niet ver van de gedachte dat dieren ook al sociale systemen zouden hebben omdat ze in groepen en kudden leven.
Dat zijn vormen van reductionisme die ons in een biologisch wereldbeeld vasthouden.
Typisch voor het mens zijn is echter, zoals ik liet zien, dat mensen de wereld veranderen in logica, dat ze hun samenleving denken.
 Het mythische wereldbeeld van het natuurlijk systeem was daarbij een eerste logische stap.
De invoering van een sociaal regelsysteem is een tweede logische stap die maakt dat mensen hun verstand gaan ontwikkelen, terwijl ze in de mythische wereld nog waren aangewezen op de onbewuste betekenisgeving.
 Beide systemen om de sociale wereld te denken vertrekken vanuit de logica van het gevoel. De logica van het gevoel blijft, ook in het sociaal systeem, maar die logica leert bij, het gevoel wordt sociaal. Terwijl het gevoel tevoren opgesloten bleef binnen de grenzen van de primaire emotionele bindingen. Buiten de stam en buiten het gezin ligt dan een wereld die ofwel niet bestaat, ofwel wordt bestreden.
Ik benadruk dan ook de logische vernieuwing die een sociaal regelsysteem brengt, er ontstaat een nieuwe logica die de emotionele binding hecht aan regels.
 Er is pas een sociaal systeem wanneer in de vorm van sociale regels wordt gedacht.
De opkomst van een regelsysteem, dat ook geldt buiten de stam en buiten het gezin en in het algemeen buiten de gemeenschap waar men elkaar persoonlijk kent, geeft de demarcatielijn aan tussen een natuurlijk systeem en wat ik het sociaal regelsysteem wil noemen.
 Zo kan het ook voorkomen dat mensen zich verzetten tegen het sociaal regelsysteem, terwijl ze toch tot de gemeenschap als natuurlijk systeem behoren.
Er zijn ook mensen die buiten het systeem vallen, zoals zieken, of die zichzelf erbuiten plaatsen, zoals verslaafden, maar die horen dan nog altijd tot de gemeenschap als natuurlijk systeem. 


 Voor ieder menselijk individu betekent de overgang van het natuurlijk systeem naar het sociaal regelsysteem het overschrijden van een logische grens.
Het overschrijden van die logische grens, van het natuurlijk systeem van geborgenheid dat de ouderlijke omgeving en denkwijze is, naar het competitieve sociaal regelsysteem verloopt niet zonder problemen.
De crisis die ermee gepaard gaat is voor een individu die van de adolescentie.
 Ik spreek daarbij van een logische crisis omdat moet worden overgegaan op een ander logisch systeem en dus op een andere wijze van waarnemen, handelen en spreken.
Ik illustreer de overgang aan een nare droom.
Iemand vertelt over een nachtmerrie, droomde te zitten voor een benoemingscommissie of een selectiecommissie.
'Geeft u eens aan waarom we er goed aan zouden doen juist u in dienst te nemen' vraagt een van de mensen aan de andere kant van de tafel.
Die persoon hoorde zichzelf zeggen 'Omdat u immers van mij houdt'.
Het ging vanzelf, daarom was het ook een droom.
"Toen ik buiten stond, op de gang, hoorde ik nog het daverende gelach, ik kneep mijn tenen samen alsof mijn schoenen uit elkaar moesten springen en ik ging door de grond, door de realiteit dacht ik zelfs, terwijl ik rechtop in mijn bed zat.
Hoe kon ik zoiets doms dromen?' Maar dromen zijn niet dom, ze zijn logisch, het is pure logica omdat er geen waarneming tussen zit.
Maar we kunnen ons in een droom wel van logica vergissen.
  Dat was hier het geval, er was sprake van culturele verdwaling, Onder ware emotionele druk had de verdwaling ook een psychose kunnen zijn, een psychose is als een droom terwijl je wakker bent. De emotie belet te slapen, terwijl je toch droomt, De droom produceerde de logica van een kesprek met moeder, die logica werkte bij haar altijd.
 Maar dat was een vroeger systeem, het natuurlijk systeem.
De maatschappij heeft een andere logica, die is op competitie en vakbekwaamheid gericht, Natuurlijk zou niemand het zeggen als in die droom, de droom is logisch onbevangen en heeft de tegenstelling tussen de logica’s aangescherpt, Maar op een verborgen wijze speelt het probleem van die tegenstelling altijd, We proberen in ieder geval in de smaak te vallen, trachten te bereiken dat men ons aardig vindt, dat is, verkapt, dezelfde logica, die niet werkt, Als sollicitant had je moeten wijzen, in diserete bewoordingen natuurlijk, op het ontzaglijke verlies voor het bedrijf of de instelling als men jou niet zou nemen,  Er blijfl een spanningsveld nodig, Als we ons als sollicitant op het slandpunt van de commissie zouden plaatsen, dan zou het ook niet goed gaan, We zouden dan niet eens solliciteren en als we het toch zouden doen, dan zou het ons niet goed vergaan, Stel dat je zou zeggen ‘Ik ben van mening dat u eigenlijk net zo goed een andere kandidaat zou benoemen, misschien is die een beetje minder bekwaam, maar met hard werken zal die het verschil met mij wel wegwerken, Het verschil in talent doet er niet zo toe, tenslotte moet jemand niet meer presteren dan in de functiebeschrijving wordt gevraagd, als hij meer probeert te verrichten dan ontstaan er toch maar problemen,’ Als je dan buiten op de gang staat, wordt er niet gelachen, maar er hangt een ijzige stilte, er is geen nabespreking.
Met een verbazingwekkende haast vraagt men om de volgende kandidaat.
Br zijn weer twee systemen, Als je 's avonds thuis komt, dan belt er jemand om te vragen hoe het is gegaan, Als het goed is gegaan, is er feest, Als het slecht is gegaan, dan kiest degene die belt, uit vriendschap of collegialitelt, of ult Hefde en in leder geval vanuit dat andere systeem, Jouw partij.

     'Die commissie heeft een enorme blunder begaan'.
En je begint weer, de volgende dag, vanuit de emotionele basis van je natuurlijk systeem dat overal verborgen achter steekt.
 Als de ouders allang overleden zijn, dan zijn ze daar nog, in het geheugen, als de stabiliteitslaag van het natuurlijk systeem.
Het geloof dat de overledene nog voortbestaat, een gedachte die we in zoveel mythen terugvonden, wortelt in het volgen van het logische pad terug, naar de grondslag van onze individuele waarde.
We willen de overledene niet afschrijven, omdat we dan ook de grondslag lijken af te schrijven waarop de waarde van onze eigen identiteit is gefundeerd.
 Daarom houden we de gedachten en de sturingsbedoelingen van de overledene intact.
'Over de doden niets dan goeds' is een oud gezegde, daarin steekt niet alleen piëteit, maar in de eerste plaats zeker ook zelfbescherming.
Want die overledene was voor sommige mensen een drager van waarden.
 De emotionele schok en de crisis verbonden voor een individu met de overgang naar de nieuwe stabiliteitsbasis in de cultuur die ik aanduid als de nesteling in het sociaal systeem treedt historisch pas op vanaf de romantiek.
In de perioden daarvoor was de overgang en ook de daarmee verbonden crisis collectief, zoals ik in de analyse van de mythen heb trachten te laten zien.
Tot aan de romantiek was het menselijk individu cultureel onzichtbaar.
 Zelfs opvallende figuren als koningen verschenen in het kader van de opeenvolgende generaties in een dynastie.
Een naam als Lodewijk de Vijftiende duidt zulk een opeenvolging expliciet aan.
Maar als we de stambomen in het algemeen nagaan, dan blijken veel namen ook die opeenvolging in een reeks aan te duiden.
De naam Jansen verwijst zoals bekend naar de zoon van Jan.
De naam Klerekoper naar een beroep dat ook van generatie op generatie werd doorgegeven.
De naam 'de Montesquieu' verwijst naar de plek waar het kasteel van de familie stond en in vroeger tijden kon zo'n kasteel in beginsel evenmin worden verkocht als de naam.
Als het kasteel toch in andere handen kwam, dan ging de adellijke naam en titel ook mee.
 Ofschoon de individuen wel bestonden werden ze als zelfstandige en zichzelf sturende lerende systemen nog niet gedacht.
De nadruk op de eigenheid van individuele mensen gaat met een crisis in de Europese cultuur gepaard waarin voor het eerst de mogelijkheid bestond om keuzen te maken uit meer dan één logica en met name uit meer dan é€n stabiliteitslaag in de cultuur.
Het keuzeprobleem plaatste mensen op een tweesprong in hun ontwikkeling waarin de bestaande orde voor het eerst verscheen tegenover een andere mogelijke orde.
De menselijke identiteit leerde neen zeggen tegen het bestaande politieke systeem.
Het zelfbewustzijn van het individu begint in de romantiek als een vorm van kritiek op het ingestelde sociaal regelsysteem.
 De reden voor de late opkomst van neen zeggen tegen moeder maatschappij is, dat het sociaal systeem pas vanaf de romantiek als cultureel bestaand wordt gedacht.
Want opdat er kritiek kan zijn op het sociaal regelsysteem moet zulk een systeem natuurlijk wel zijn aangelegd.
 Het is typerend dat de Franse revolutie met de opkomst van de romantiek samenvalt.
Wat er gemeenschappelijk aan is, herkennen we als het verzet tegen het sociaal systeem.
Het verschil is dat de revolutie een collectieve vorm van verzet was en de romantiek een individuele vorm van verzet tegen het sociaal regelsysteem.
De crisis was in beide gevallen met bloed getint.
De guillotine was het collectieve instrument.
Op het individuele niveau waarde de zelimoord rond als een epidemie.
 Volgens de theorie van de stabiliteitslagen m de cultur ging hei om een logische grens die vanaf het romantische bewustzijn door velen niet kon worden overschreden.
Die logische grens loopt tussen het natuurlijk systeem, met de identificatiebinding enerzijds en het sociaal regelsysteem, met competentie anderzijds.
 Ook in onze tijd kan die overstap niet worden gemaakt door velen die geen plaats vinden, geen werk krijgen of geen studie kunnen doen.
De logische toegangspoort tot het sociaal systeem is dan geblokkeerd.
Deze blokkade gaf ik al eerder aan als de achtergrond van het probleem van de verslaving.
 Men kan niet terug en men kan niet vooruit.
Als het bewustzijn de problemen van zelfdefinitie en zelforganisatie niet op kan lossen dan slaat dat bewustzijn de hand aan zichzelf,  Johan Goudsblom registreert") dat het begrip sociale werkelijk.
heid pas in de achttiende eeuw in de geschiedenis opduikt.
Dat gegeven wil ik nu gebruiken om logisch te beredeneren wat er dan aan de gang is, volgend op hetgeen er aan maatschappelijke ontwikkeling reeds heeft plaats gevonden.
 Het begrip sociale werkelijkheid is nodig, opdat de culturele stabili teitslaag van het sociaal systeem kan worden opgenomen en gedacht in het collectieve bewustzijn als een nieuw keuzedomein van zelfde finiëring en zelforganisatie.
Er vindt een instrumentalisering plaats van het sociaal regelsysteem, waarvan ik straks de genese aan zal geven.
Deze instrumentalisering krijgt in de achttiende eeuw inderdaad zijn beslag, onder de naam rationaliteit.
 Het sociaal regelsysteem zet de strategie van instrumentalisering voort, zoals we zagen inzake techniek.
Nu betreft het een sociale techniek van de organisatie.
 We zien nu weer wat wetenschap doet, namelijk het sociale werkelijkheidsbeeld bijstellen in termen van wat mogelijk is en onmogelijk waarbij de discussie opdoemt over de doelstelling en de zingeving als waarden achter een sociaal regelsysteem.
De invoering van het begrip sociale werkelijkheid valt met het ontstaan van een sociale wetenschap samen.
 Wetenschap schept de sociale realiteit niet, maar transformeert een sociale logica en maakt die bespreekbaar, ze maakt de sociale werkelijkheid communicatief.
De sociale logica is er op dat moment al in de vorm van regelsystemen.
Net zomin als de natuurwetenschap de zwaartekracht schept of voorafgaat aan de technieken van de smid, het werken met buskruit, het schieten met kogels en het omgaan met de problemen van de zwaartekracht.
 

  Zo schept de sociale wetenschap ook niet de menseliike bekwaamheid, noch de techniek van hun sociale OFganisalie in een sociaal regelsysteem, Ze stelt die technieken bij en werkt ze ull, De genese van de technieken van de sociale organisalie, boyenop de ontwikkeling van individuele leercapaciteiten ontwikkelt zich in een iiaal schappelijk leerproces bovenop cen onbewust cultureel substraat dat al bestaat, De sociale wetenschap insirumentaliseert de sociale techniek van de organisatie en tilt de realiteit van zo'n regelsysleem op tot een culturee | Niveau van communicatie,  Als er een strijd is tussen twee systemen, dan is er een logische derde nodig waarop de beide systemen kunnen worden afgebeeld, zoals we eerder hebben gezien, Als er een wedatrijd is van Ajax tegen een andere club, dan is er een scheidsrechter nodig als logische derde en zijn bevindingen worden geregiatreerd op de resulta tenlijst van de competitie, Als er twee atabiliteiislagen met elk een verschillende logica werkzaam zijn in de cultuur, die van het natuurlijk systeem en die van het sociaal regelayaieem, dan werkt wetenschap als logische derde, De opkomende sociale wetenschap instrumentaliseert dan de sociale technieken, die zijn ontstaan in beide systemen en brengt ze samen,  De sociale wetenschap beschouwt de organigatoriache technieken als zijnde middelen, waardoor de vraag of ze adequaat zijn voor doelstellingen of waarden in het sociale werkelijkheidssyateem als geheel voor het eerst kan worden gesteld, Zo komt het dat de eerste vormen van sociale wetenschap als sociale wijsbegeerte en ala polemieken over waarden achter de sociale sturing beginnen, De belangrijkste vraag inzake zelfsturing komt eerst,  Dus eerst komt de vraag, als mythe en als zelfbeeld, ‘waar dient het voor, waar is het goed voor’, Omdat die vraag in later tijd niet meer in de positieve wetenschap kon worden gedacht herkende men die vraag als wijsgerig.
Daar werd dan het positivistische vooroordeel aan toegevoegd dat de wetenschap alles beter deed dan de wijbegeerte en zeker dan de mythen die eraan voorafgingen,  van de technieken, ook van de sociale technieken, terzijde te schuiZo probeerde men de vraag naar de waarden en de bedoelingen  ven als behorend tot het verouderde wijsgerig denken.
 kunnen schuiven.
Dat geldt voor een individu, we moeten ons histoMaar het is een vergissing te menen dat we ons verleden terzijde  rische verleden omzetten in een logisch verleden dat de kenmerken van onze identiteit als zelfsturing samenvat.
Maar het geldt ook voor  een maatschappelijke zelfsturing en identiteit.
 Het geloof dat er mensen zijn geweest, waaronder ouders, die van je hielden kun je niet terzijde schuiven, want als zich uiteindelijk de vraag presenteert naar de zin en de betekenis van ons bestaan vallen we op die emotionele basis terug.
Als we moeten vragen aan het mtschappelijk regelsysteem of het toch wel van ons houdt, dan  we in een catastrofaal leerproces.
 'aar hetzelfde logische pad terug bestaat ook voor de mensheid als eel in de geschiedenis van de cultuur.
We kunnen het culturele verleden niet afsnijden, want in dat verleden zijn de waarden als emotionele basis en als achtergrond van het menselijk bestaan geformuleerd, eerst mythisch, vervolgens wijsgerig en nu in onze tijd als grondslagen van wetenschap.
 We hebben de terugkoppeling naar het logische verleden nodig, we hebben dus een filosofie nodig, om te kunnen denken 'wat was ook weer de bedoeling en waar ging het om?' Zonder de rol van een logische derde, als een communicatieve lus die loopt via het logische verleden van mythen, filosofie en grondslagen van wetenschap, kan de discussie over die vraag niet plaats vinden.
 Ik neem als voorbeeld een raket, over een doelstelling hoef je niet te praten, liever niet zelfs, zal men aangeven, de dwaalsluier van Oedipus voordat hij tot zelfkennis kwam, is aan het werk.
Bij een raket is de doelstelling ingebouwd, als een belang, waarbij een belang niet meer is dan een hypothese over de wijze waarop een bedoeld belang kan worden bereikt.
Het is een hypothese, want de ontwikkeling van de geschiedenis kan anders uitpakken, er kunnen onbedoelde gevolgen zijn.
 Epimetheus komt weer in beeld.
Die raketten kunnen de grote plaag van de toekomst worden, als ze eenmaal over de hele wereld zullen zijn verspreid.
Wat bedoeld was als verdediging van een eigen belang wordt dan een bedreiging van dat eigen belang.
 Een belang is nog geen waarde.
De logische overgang is de zelfde als voor alle wetenschap, namelijk de overgang van kennis die slechts geldig is voor é6n persoon of voor één groep naar kennis die algemeen menselijk is, dus geldig voor alle mensen.
 Die eigenschap van geldig zijn voor alle mensen geldt niet voor een belang, wel voor een waarde.
Daarom verzetten belangen zich tegen het zoeken naar waarden, zoals Oedipus zijn best deed om de dwaalsluier van zijn onwetendheid in stand te houden.
Het betreft ook niet een probleem dat alleen maar voor de sociale wetenschap speelt, dat is een beetje te gemakkelijk.
 De stelling dat sociale wetenschap iets anders zou zijn dan natuurwetenschap is een verdedigingsstrategie van de onwetendheid en het onbewust houden van communicatieve sturingskennis.
Ik zie helemaal niet in dat er een logisch verschil zou zijn tussen natuurwetenschap en sociale wetenschap.
Dat beargumenteer ik door erop te wijzen dat noch de sociale wetenschapper, noch de fysicus voorbij kan gaan aan de inzichten en problemen uit beide vakgebieden.
 Neem het centrale uitgangspunt in de fysica, de gedachte dat de hele werkelijkheid uit energetische processen bestaat.
Dat inzicht geldt ook voor een maatschappij.
 Maar het centrale uitgangspunt van de sociale wetenschap, dat de werkelijkheid een systeem is waarin alles met elkaar verband houdt geldt omgekeerd voor een fysicus evenzeer, —  De gedachte dat het om verschillende vakgebieden gaat stamt uit de negentiende eeuw.
Ik wil die gedachte vervangen door de idee dat er maar een logica is van de wetenschap, maar het is een samengestelde logica, in een communicatief systeem.
  Het probleem van de energievoorziening en de wijze van energiebesteding bepaalt een groot aantal financiéle, sociale en ecologische problemen.
  De waarde van de dollar en de gulden, de cijfers van de werkgelegenheid, de zure regen en nucleaire rampen als die van  Tsjernobil, hebben zowel het sociale energiebeleid alsook de wereld als energe tisch proces als achtergrond.
 De sociale werkelijkheid kent dus helemaal geen onderscheid in vakgebieden.
Dat onderscheid heeft in vroeger eeuwen ook nooit bestaan, het is een denkfout die is ontstaan in de vorige eeuw, onder invloed van de arbeidsdeling.
 noem  De arbeid werd verdeeld in specialisaties en de kennis werd verdeeld volgens hetzelfde sociale denkpatroon.
De kennisdeling ik echter culturele verdwaling en dat is iets anders dan arbeidsdeling.
Zo systematiseert de geneeskunde de kennis die nodig is om arts te zijn, de fysica de kennis die nodig is om ingenieur te zijn.
Maar een arts weet uit de praktijk dat hij eigenlijk alles moet weten en hetzelfde geldt voor een ingenieur.
En zo is het ook voor een financieel deskundige, een econoom en een taalkundige.
Als je minister van financiën bent, of je werkt op zijn departement en de bezuinigingen worden uitgedeeld, dan treffen die de hele sociale werkelijkheid en die moet dan ook worden gekend.
Want je kunt toch niet bezuinigen op zaken waar je niets van weet, onwetendheid kan geen grondslag zijn voor goed beleid.
 Zo kan ook een neerlandicus niet de betekenis van woorden uitleggen en bijstellen zonder kennis van zaken.
Dus de hele idee dat er verschillende wetenschappen zouden zijn is een denkfout en produceert een cultuur van de verdwaling.
Want kennis is niet deelbaar, dat is in strijd met zijn logica.
Ik heb al vanaf de eerste regels betoogd dat je pas de betekenis van een onderzoeksobject kent als je het een plaats kunt geven in het veel grotere systeem van sociale werkelijkheid als geheel en dat je pas kunt sturen en dus beleid vormen als je ook nog de waarden kent die als doelstellingen het leren en onderzoek kunnen sturen.
 Daarom betoog ik dat wetenschap meer is dan alleen techniek.
Die techniek is noodzakelijk voor de arbeidsdeling, maar wetenschap heeft ook een kennisaspect dat niet kan worden gedeeld.
   Wetenschap levert een communicatieve aansluiting op de culturele betekenis van de techniek van het eigen vakgebied via instrumentalisering als bepaling van waarden.
In het perspectief van de drie stabiliteitslagen in de cultuur ontwikkelt zich, met de opkomst van wetenschap, een logische derde positie, als een communicatieve lus.
Communicatieve wetenschap overschrijdt juist de grenzen van de vakgebieden en laat zien hoe het sociaal systeem met de fysische wereld verweven is.
 In dat verband geef ik een verklaring om in te gaan op de vraag waar een wiskundig begrip als ’de cirkel’ vandaan komt.
Volgens Plato kwam het begrip cirkel uit een hogere werkelijkheid.
Die verKlaring liet ik teruggaan op de afstammingslogica van een hiérarchisch en aristocratisch politiek systeem.
 Zo’n verklaring is niet te plaatsen in de communicatieve lus waar ik naar verwees.
Even onbevredigend is een empirische verklaring.
Nog in de negentiende eeuw probeerden positivisten het begrip cirkel tot een resultaat van inductie uit de waarneming te herleiden.
Men gaat dan echter voorbij aan het feit dat een cirkel wordt gemaakt, of zoals we dan zeggen, geconstrueerd.
 In het perspectief van een communicatieve lus, als wetenschappelijke instrumentalisering van de techniek, meen ik dat de genese van het begrip cirkel kan worden afgeleid uit de constructie van een wiel.
De wagenmaker uit de Oudheid stond voor het probleem om een wiel te maken dat niet hobbelde en de regel of het criterium daarvoor was dat alle punten van een wiel even ver verwijderd  moesten zijn van de as.
Maar dat is nu precies de definitie die we al bij Plato kennen van een cirkel, de verzameling van punten op een gelijke afstand van een middelpunt.
Het ontstaan van het begrip cirkel kon door Plato alleen vanuit een hogere werkelijkheid worden verklaard omdat het maatschappelijk perspectief ontbrak.
De maatschappelijke kennis draagt een specifiek logisch karakter, dat tot uiting komt in het normatieve regelbegrip.
Want een cirkel moét op een bepaalde wijze worden geconstrueerd, anders is het geen echte cirkel.
  Deze verklaring voor de genese van het begrip cirkel en het ontbreken tot nu toe van een verklaring voor het ontstaan van dat begrip kan weer als toetsing worden benut voor de kennistheorie van de stabiliteitslagen in de cultuur.
De positivisten wisten zich geen raad met de vraag hoe het begrip cirkel was ontstaan, evenmin trouwens als ze in het algemeen raad wisten met de vraag waar de normatieve dwang van de wiskunde en de formele logica uit voortkwamen.
 In de waarnemersopvatting van de kennis is er namelijk niets dat moet, voor een waarnemer is de wereld gewoon zoals zij is.
Je kunt niet zeggen 'de afstand van de maan tot de aarde varieert tussen 363.000 en 406.000 kilometer en zo hoort het ook'.
De onverklaarbaarheid van het normatieve karakter in de definitie van een cirkel en van wiskunde en logica in het algemeen brengt weer het dwaalkarakter van de positivistische filosofie van de wetenschap aan het licht.
 Zelfs een gerenommeerde denker als Bertrand Russell kwam niet verder dan de gedachte dat de wiskunde een kennisvorm was waarin we niet weten waarover we spreken, noch of hetgeen we zeggen als waar kan worden beschouwd.
 Zijn befaamde leerling Wittgenstein bracht het er niet beter van af, althans in zijn eerste boek.28) De wiskunde ging bij hem terug op de logica en de logica bestond uit tautologieën stelde hij.
Tautologieën brengen geen informatie over de wereld, het zijn uitspraken van de soort 'een vrijgezel is ongetrouwd'.
De uitspraak van tautologieën en van wiskundige uitspraken in het algemeen voegt in deze visie niets toe dat we al niet wisten.
Maar deze analyse van de positivisten is onjuist, vanuit de theorie van de stabiliteitslagen in de cultuur bezien.
De logica en de wiskunde gaan niet op de waarneming, maar op een regelsysteem voor menselijk handelen terug, zoals ik aan de hand van de verklaring voor het ontstaan van het begrip cirkel liet zien. 

Logica en wiskunde zeggen dus wel degelijk iets over de wereld, op yoorwaarde dat mensen met hun handelen en denken ook tot de wereld mogen worden gerekend,  De logica zegi namelijk hoe het yoor mensen mogelijk is om op eon effectieye manier in de wereld te handelen en op een coherente wijze over de wereld te denken, Logica is in zijn bewuste culturele gedaanle een samenyatting yan de sociale leerresultaten uit de communicaiieve lus van de instrumentalisering der techniek, Wiskunde is de plalegrond yan het sociale werksysteem, dat als werkelijkheidshegrip communicatief aan anderen kan worden medegedeeld,  Ren sociaal systeem is een andere stabiliteitslaag dan de materiéle wereld yan de positivisten, De materiéle wereld is de buitenkant yan de slabilileitslaag yan het natuurlijk systeem waaryan de wereld van liefde en idepiificatie de binnenkant is, Het sociaal regelsysteem heeft een andere, normatieve logica, die in het sturende en het reguJerende kavakter yan formele Jogica en in de wiskunde terug te vinden is, Hen sociaal systeem is een regelsysteem, geheel opgebouwd volgens het Jogische beginsel niet zo, maar zo’, Het sociaal regelsysieem doorbreekt de wetmatigheden der causaliteit in de natuur, Het sociaal regelsysteem is de stabiliteitslaag die resulteert uit de sociale resuliaten yan leven, ’Niet door een rood licht rijden, maar stoppen’ vegt het sociaal regelsysteem, De stoplichten zijn niet door een hogere werkelijkheid bedacht,  Stoplichten zijn ook niet het resultaat van empirische waarnemingen, want yoordal ze waren bedacht en opgesteld konden ze uitergard niet waarneembaar zijn, Hun normatieve regelkarakter is het resuliaat yan een maatschappelijk leerproces, dat inmiddels vergeten is, Talloze botsingen op kruispunten steken er achter als de verborgen gesehiedenis van het maatschappelijk leerproces dat de stoplichten als systeem deed ontstaan,  74) ook zijn ex ontelbaar yee! slechte, hobbelende wielen gemaakt, tot ex cen rege) kwam die het leerproces van de wagenmaker samenvate, Toen men de rege) op Zichzelf beschouwde en het maatschappelijk leerproces erachter vergeten was, hield men de definitie van  de cirkel over,  maar een wiel kun je alleen voor een voertuig gebruiken, cirkel kun je in beginsel voor een oneindig aantal doelen gebruiken.
De verwetenschappelijking van de cultuur maakt, zoals we eerder zagen, de middelen van de doelen los en maakt daarmee ook de doelen en waarden communiceerbaar en aldus sociale keuzen communicatief in de cultuur bespreekbaar.
 Ik heb gesproken van een logisch verleden, dat eigenlijk een reconstructie is van het historische verleden maar dan op zulk een wijze dat de waarden van mens zijn in de logica van ons zelfbeeld en van het wereldbeeld worden opgenomen.
 Dat logisch verleden is de harde kern van de menselijke identiteit, niet slechts van de mens als individu, maar ook van de mensheid als geheel, zodra de idee van een mensheid als geheel tenminste wordt gedacht.
Het logische verleden bepaalt de zelfherkenning, maar ook de erkenning van algemeen menselijke waarden.
Of een mensbeeld en een wereldbeeld goed zijn, in de zin van volledig, om te beginnen, weten we vanuit de logica van het gevoel direct, maar vanuit de argumentatie in het communicatieve systeem van de cultuur weten we het bovendien indirect, als toetsing.
Zoals we ook direct weten, vanuit de logica van het gevoel of mensbeeld en wereldbeeld tegenstrijdig zijn of niet, om dat intuïtieve inzicht vervolgens, in de communicatieve wetenschap, te beredeneren.
 Ik heb twee voorbeelden genoemd van rationele kennis, de cirkel en de verkeerslichten.
Als we de logische weg terug volgen, naar hun onbewuste sociale genese in de cultuur, dan vertrekken beide van technieken en regels die aanvankelijk belangen droegen.
Het wiel was met oorlogsvoering verbonden, zoals ik heb laten zien.
 De voorrang op een kruising was met een machtspositie verbonden, zoals de tragedie van Oedipus in de logica van het Noodlot liet zien.
Maar als we dan weer het logische pad volgen, naar onze eigen tijd, in termen van het verhaal van de kennisopbouw als drager van de menselijke identiteit, dan zien we dat de cirkel wordt losgemaakt van macht en van belangen die in het wiel nog wel aanwezig  waren.
  De opbouw van cen logisch verleden vat de menselijke intelligentie samen als een meuwe rationele stabiliteitslaag in de cultuur, Macht overtuigt niet, Zij onderdrukt,  Belangen overtuigen evenmin, ze worden gerelativeerd als ideologie.
De verborgen sturing van de logica van het gevoel haalt deze aspecten dan ook uit de kennis weg, Wetenschap streeft naar abstracte kennis en laat de situatie weg waarin de kennis is ontstaan, zodat alleen de regel overblijft, als rationaliteit en als een logisch systeem dat overal, voor alle mensen, bruikbaar is, De cirkel krijgt een algemeen menselijke kenniswaarde en de Renaissance geeft daar blijk van.
Het is geen toeval dat de Renaissance gepaard ging met een antropocentrische logica, de mens stond in het middelpunt.
Dat kwam omdat, in de kunst althans, de wiskundige kennis voldragen was en losgemaakt van macht als belang,  Als we de verkeerslichten nemen in onze tijd, dan zien we dat dit systeem mociteloos over de hele wereld kan worden ingevoerd, in wezen omdat er geen belang meer achter steekt, dat aspect van beperking van geldigheid is er uit gehaald.
Het logisch verzadigde leerproces van het sociaal regelsysteem werkt met waarden, dat zijn de belangen van iedereen.
 Deze voorbeelden gelden voor de rationele kennis in het algemeen.
Zo vermeld ik ook dat de techniek van de oorlogsvoering in onze tijd, die raketten maakt die zelf hun doel opsporen, een nieuwe vorm van denken in de wetenschap heeft voortgebracht, namelijk de logica van de cybernetica als het procesdenken en procesbesturing.
 De boze vrucht van de boom der kennis verandert in een goede vrucht.
Maar er steekt een sociale genese achter deze hele ontwikke ling, die ik nu nader zal belichten." (XXIII HOE IS HET BEGRIP CIRKEL ONTSTAAN? SOCIALE WERKELIJKHEID ALS INSTRUMENTALISERING VAN MENSELIJK HANDELEN, Arnold Cornelis - De logica van het gevoel)
 

* - Cornelis komt vaak met deze mythologie en stelt in zijn boek dat het gaat om een tweelingsbroer:

  • Vaak wordt vergeten dat Prometheus, die volgens de oude Griekende schepper was van de mensheid en de brenger van de moderne techniek, een tweelingbroer had. Die tweelingbroer heette Epimetheus. Volgens sommige versies van de mythe ging het zelfs om twee verschijningsvormen van dezelfde god (A.C. DLvhG, De vrouw als rouwsluier).
  • Epimetheus en zijn tweelingbroer Prometheus waren in de negentiende eeuw boos op elkaar, dat is de culturele betekenis van de toenmalige scheiding tussen positivisme en negativisme in de wetenschapsleer.
    Daar was een politieke reden voor die ik al aanstipte, dat namelijk de sociale verdeling van de positieve uitwerking en van denegatieve onbedoelde gevolgen ongelijk was verdeeld, Pas aan het eind van onze ecuw beginnen de twee kennisgoden eindelijk samen te werken (A.C. DLvhG, Positivisme tegenover  Negativisme).

** - https://en.wikipedia.org/wiki/Epimetheus 

--

 

Reacties

Populaire posts van deze blog

Het grootste bordeel van Europa

Weg met Piet Vroon (2)

Latijnse Citaten van ... (Vergilius)